ರಕ್ತಬೀಜವಧ
Durga Saptashati Chapter 8 in Kannada
Raktabīja Vadha · रक्तबीज वध · 62 श्लोक
🌐 अपनी भाषा में पढ़ें
अध्याय सारांश
चण्ड-मुण्ड के वध से क्रुद्ध शुम्भ युद्ध के लिए प्रत्येक असुर-कुल को एकत्र करता है। जब सेना घेरती है, तब ब्रह्मा, शिव, कार्तिकेय, विष्णु, वराह, नृसिंह और इन्द्र की शक्तियाँ देवताओं के शरीर से प्रकट होती हैं — सप्तमातृकाएँ: ब्राह्मणी, माहेश्वरी, कौमारी, वैष्णवी, वाराही, नारसिंही और ऐन्द्री — और स्वयं देवी से शिवदूती प्रकट होती हैं, जिन्होंने शिव को दूत बनाया इसी से यह नाम पड़ा। मातृगण असुर-सेनाओं को कुचल देती हैं, तब रक्तबीज आता है — उसके रक्त की जो भी बूँद भूमि पर गिरती है उससे समान बल वाला नया असुर उत्पन्न हो जाता है, और शीघ्र ही संसार उसके प्रतिरूपों से भर जाता है तथा देवता घबरा उठते हैं। तब चण्डिका चामुण्डा (काली) को मुख फैलाकर उसके रक्त की हर बूँद पीने और उससे उत्पन्न प्रत्येक असुर को खा जाने का आदेश देती हैं; रक्तहीन होकर अंततः रक्तबीज गिर पड़ता है, और मातृगण विजय-मद से नृत्य करती हैं।
ध्यान
ಓಂ ಅರುಣಾಂ ಕರುಣಾತರಙ್ಗಿತಾಕ್ಷೀಂ ಧೃತಪಾಶಾಙ್ಕುಶಬಾಣಾಚಾಪಹಸ್ತಾಮ್ । ಅಣಿಮಾದಿಭಿರಾವೃತಾಂ ಮಯೂಖೈ- ರಹಮಿತ್ಯೇವ ವಿಭಾವಯೇ ಭವಾನೀಮ್ ॥
🔊 किसी भी श्लोक को सुनने के लिए ▶ दबाएँ
ಓಂ ಋಷಿರುವಾಚ ಚಣ್ಡೇ ಚ ನಿಹತೇ ದೈತ್ಯೇ ಮುಣ್ಡೇ ಚ ವಿನಿಪಾತಿತೇ । ಬಹುಲೇಷು ಚ ಸೈನ್ಯೇಷು ಕ್ಷಯಿತೇಷ್ವಸುರೇಶ್ವರಃ ॥
oṃ ṛṣiruvāca caṇḍe ca nihate daitye muṇḍe ca vinipātite bahuleṣu ca sainyeṣu kṣayiteṣvasureśvaraḥ
अर्थ(ॐ। ऋषि बोले —) जब दैत्य चण्ड मारा गया, मुण्ड गिरा दिया गया और बहुत-सी सेनाएँ नष्ट हो गईं, तब असुरराज (शुम्भ) —
ತತಃ ಕೋಪಪರಾಧೀನಚೇತಾಃ ಶುಮ್ಭಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ । ಉದ್ಯೋಗಂ ಸರ್ವಸೈನ್ಯಾನಾಂ ದೈತ್ಯಾನಾಮಾದಿದೇಶ ಹ ॥
tataḥ kopaparādhīnacetāḥ śumbhaḥ pratāpavān udyogaṃ sarvasainyānāṃ daityānāmādideśa ha
अर्थतब प्रतापी शुम्भ ने, जिसका चित्त क्रोध के अधीन हो गया था, समस्त दैत्य-सेनाओं को सन्नद्ध होने की आज्ञा दी:
ಅದ್ಯ ಸರ್ವಬಲೈರ್ದೈತ್ಯಾಃ ಷಡಶೀತಿರುದಾಯುಧಾಃ । ಕಮ್ಬೂನಾಂ ಚತುರಶೀತಿರ್ನಿರ್ಯಾನ್ತು ಸ್ವಬಲೈರ್ವೃತಾಃ ॥
adya sarvabalairdaityāḥ ṣaḍaśītirudāyudhāḥ kambūnāṃ caturaśītirniryāntu svabalairvṛtāḥ
अर्थ'आज छियासी उदायुध दैत्य अपनी समस्त सेनाओं और उठाए हुए शस्त्रों सहित निकलें, और चौरासी कम्बु अपने-अपने बलों से घिरे हुए निकलें।
ಕೋಟಿವೀರ್ಯಾಣಿ ಪಞ್ಚಾಶದಸುರಾಣಾಂ ಕುಲಾನಿ ವೈ । ಶತಂ ಕುಲಾನಿ ಧೌಮ್ರಾಣಾಂ ನಿರ್ಗಚ್ಛನ್ತು ಮಮಾಜ್ಞಯಾ ॥
koṭivīryāṇi pañcāśadasurāṇāṃ kulāni vai śataṃ kulāni dhaumrāṇāṃ nirgacchantu mamājñayā
अर्थकरोड़ों की वीर्य-शक्ति वाले असुरों के पचास कुल, और धौम्रों के सौ कुल मेरी आज्ञा से निकल पड़ें।
ಕಾಲಕಾ ದೌರ್ಹೃದಾ ಮೌರ್ವಾಃ ಕಾಲಿಕೇಯಾಸ್ತಥಾಸುರಾಃ । ಯುದ್ಧಾಯ ಸಜ್ಜಾ ನಿರ್ಯಾನ್ತು ಆಜ್ಞಯಾ ತ್ವರಿತಾ ಮಮ ॥
kālakā daurhṛdā maurvāḥ kālikeyāstathāsurāḥ yuddhāya sajjā niryāntu ājñayā tvaritā mama
अर्थकालक, दौर्हृद, मौर्व और कालिकेय असुर युद्ध के लिए सज्ज होकर मेरी आज्ञा से शीघ्र निकलें।'
ಇತ್ಯಾಜ್ಞಾಪ್ಯಾಸುರಪತಿಃ ಶುಮ್ಭೋ ಭೈರವಶಾಸನಃ । ನಿರ್ಜಗಾಮ ಮಹಾಸೈನ್ಯಸಹಸ್ರೈರ್ಬಹುಭಿರ್ವೃತಃ ॥
ityājñāpyāsurapatiḥ śumbho bhairavaśāsanaḥ nirjagāma mahāsainyasahasrairbahubhirvṛtaḥ
अर्थइस प्रकार आज्ञा देकर भैरव-शासन असुरपति शुम्भ अनेक सहस्र महासेनाओं से घिरा हुआ निकल पड़ा।
ಆಯಾನ್ತಂ ಚಣ್ಡಿಕಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತತ್ಸೈನ್ಯಮತಿಭೀಷಣಮ್ । ಜ್ಯಾಸ್ವನೈಃ ಪೂರಯಾಮಾಸ ಧರಣೀಗಗನಾನ್ತರಮ್ ॥
āyāntaṃ caṇḍikā dṛṣṭvā tatsainyamatibhīṣaṇam jyāsvanaiḥ pūrayāmāsa dharaṇīgaganāntaram
अर्थउस आती हुई अत्यन्त भयंकर सेना को देखकर चण्डिका ने अपनी धनुष-प्रत्यंचा के नाद से पृथ्वी और आकाश के बीच का भाग भर दिया।
ತತಃ ಸಿಂಹೋ ಮಹಾನಾದಮತೀವ ಕೃತವಾನ್ನೃಪ । ಘಣ್ಟಾಸ್ವನೇನ ತಾನ್ನಾದಾನಮ್ಬಿಕಾ ಚೋಪಬೃಂಹಯತ್ ॥
tataḥ siṃho mahānādamatīva kṛtavānnṛpa ghaṇṭāsvanena tānnādānambikā copabṛṃhayat
अर्थतब हे राजन्! उनके सिंह ने अत्यन्त ऊँची गर्जना की; और अम्बिका ने घण्टा के नाद से उन गर्जनाओं को और बढ़ा दिया।
ಧನುರ್ಜ್ಯಾಸಿಂಹಘಣ್ಟಾನಾಂ ನಾದಾಪೂರಿತದಿಙ್ಮುಖಾ । ನಿನಾದೈರ್ಭೀಷಣೈಃ ಕಾಲೀ ಜಿಗ್ಯೇ ವಿಸ್ತಾರಿತಾನನಾ ॥
dhanurjyāsiṃhaghaṇṭānāṃ nādāpūritadiṅmukhā ninādairbhīṣaṇaiḥ kālī jigye vistāritānanā
अर्थधनुष की टंकार, सिंह और घण्टा के नाद से दिशाओं को भरती हुई, मुख फैलाए काली ने भयंकर निनादों से (शत्रुओं को) अभिभूत कर दिया।
ತಂ ನಿನಾದಮುಪಶ್ರುತ್ಯ ದೈತ್ಯಸೈನ್ಯೈಶ್ಚತುರ್ದಿಶಮ್ । ದೇವೀ ಸಿಂಹಸ್ತಥಾ ಕಾಲೀ ಸರೋಷೈಃ ಪರಿವಾರಿತಾಃ ॥
taṃ ninādamupaśrutya daityasainyaiścaturdiśam devī siṃhastathā kālī saroṣaiḥ parivāritāḥ
अर्थउस निनाद को सुनकर दैत्य-सेनाओं ने क्रोध से भरकर चारों ओर से देवी, सिंह और काली को घेर लिया।
ಏತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರೇ ಭೂಪ ವಿನಾಶಾಯ ಸುರದ್ವಿಷಾಮ್ । ಭವಾಯಾಮರಸಿಂಹಾನಾಮತಿವೀರ್ಯಬಲಾನ್ವಿತಾಃ ॥
etasminnantare bhūpa vināśāya suradviṣām bhavāyāmarasiṃhānāmativīryabalānvitāḥ
अर्थहे राजन्! इसी बीच देवशत्रुओं के विनाश और श्रेष्ठ देवताओं के कल्याण के लिए, अत्यन्त वीर्य और बल से युक्त —
ಬ್ರಹ್ಮೇಶಗುಹವಿಷ್ಣೂನಾಂ ತಥೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಚ ಶಕ್ತಯಃ । ಶರೀರೇಭ್ಯೋ ವಿನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ತದ್ರೂಪೈಶ್ಚಣ್ಡಿಕಾಂ ಯಯುಃ ॥
brahmeśaguhaviṣṇūnāṃ tathendrasya ca śaktayaḥ śarīrebhyo viniṣkramya tadrūpaiścaṇḍikāṃ yayuḥ
अर्थब्रह्मा, शिव (ईश), गुह (कार्तिकेय), विष्णु तथा इन्द्र की शक्तियाँ उनके शरीरों से उन्हीं के रूपों में निकलकर चण्डिका के पास गईं।
ಯಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ಯದ್ರೂಪಂ ಯಥಾ ಭೂಷಣವಾಹನಮ್ । ತದ್ವದೇವ ಹಿ ತಚ್ಛಕ್ತಿರಸುರಾನ್ಯೋದ್ಧುಮಾಯಯೌ ॥
yasya devasya yadrūpaṃ yathā bhūṣaṇavāhanam tadvadeva hi tacchaktirasurānyoddhumāyayau
अर्थजिस देवता का जैसा रूप, जैसे आभूषण और वाहन थे, उसकी शक्ति भी ठीक वैसी ही होकर असुरों से युद्ध करने आई।
ಹಂಸಯುಕ್ತವಿಮಾನಸ್ಥೇ ಸಾಕ್ಷಸೂತ್ರಕಮಣ್ಡಲುಃ । ಆಯಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಶಕ್ತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಾಣೀತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ॥
haṃsayuktavimānasthe sākṣasūtrakamaṇḍaluḥ āyātā brahmaṇaḥ śaktirbrahmāṇītyabhidhīyate
अर्थहंसयुक्त विमान पर विराजमान, अक्षमाला और कमण्डलु धारण किए ब्रह्मा की शक्ति आईं; वे 'ब्राह्मणी' कहलाती हैं।
ಮಾಹೇಶ್ವರೀ ವೃಷಾರೂಢಾ ತ್ರಿಶೂಲವರಧಾರಿಣೀ । ಮಹಾಹಿವಲಯಾ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಚನ್ದ್ರರೇಖಾವಿಭೂಷಣಾ ॥
māheśvarī vṛṣārūḍhā triśūlavaradhāriṇī mahāhivalayā prāptā candrarekhāvibhūṣaṇā
अर्थमाहेश्वरी बैल पर सवार, श्रेष्ठ त्रिशूल धारण किए, महासर्पों के कंगन पहने और चन्द्ररेखा से विभूषित होकर आईं।
ಕೌಮಾರೀ ಶಕ್ತಿಹಸ್ತಾ ಚ ಮಯೂರವರವಾಹನಾ । ಯೋದ್ಧುಮಭ್ಯಾಯಯೌ ದೈತ್ಯಾನಮ್ಬಿಕಾ ಗುಹರೂಪಿಣೀ ॥
kaumārī śaktihastā ca mayūravaravāhanā yoddhumabhyāyayau daityānambikā guharūpiṇī
अर्थगुह (कार्तिकेय) के रूप वाली कौमारी, हाथ में शक्ति लिए और श्रेष्ठ मयूर पर सवार होकर — जो स्वयं अम्बिका हैं — दैत्यों से युद्ध करने आईं।
ತಥೈವ ವೈಷ್ಣವೀ ಶಕ್ತಿರ್ಗರುಡೋಪರಿ ಸಂಸ್ಥಿತಾ । ಶಙ್ಖಚಕ್ರಗದಾಶಾರ್ಙ್ಗಖಡ್ಗಹಸ್ತಾಭ್ಯುಪಾಯಯೌ ॥
tathaiva vaiṣṇavī śaktirgaruḍopari saṃsthitā śaṅkhacakragadāśārṅgakhaḍgahastābhyupāyayau
अर्थवैसे ही गरुड़ पर विराजमान वैष्णवी शक्ति शंख, चक्र, गदा, शार्ङ्ग धनुष और खड्ग हाथों में लिए आईं।
ಯಜ್ಞವಾರಾಹಮತುಲಂ ರೂಪಂ ಯಾ ಬಿಭ್ರತೋ ಹರೇಃ । ಶಕ್ತಿಃ ಸಾಪ್ಯಾಯಯೌ ತತ್ರ ವಾರಾಹೀಂ ಬಿಭ್ರತೀ ತನುಮ್ ॥
yajñavārāhamatulaṃ rūpaṃ yā bibhrato hareḥ śaktiḥ sāpyāyayau tatra vārāhīṃ bibhratī tanum
अर्थजो यज्ञ-वराह का अतुलनीय रूप धारण करते हैं, उन हरि की शक्ति भी वाराही का शरीर धारण कर वहाँ आईं।
ನಾರಸಿಂಹೀ ನೃಸಿಂಹಸ್ಯ ಬಿಭ್ರತೀ ಸದೃಶಂ ವಪುಃ । ಪ್ರಾಪ್ತಾ ತತ್ರ ಸಟಾಕ್ಷೇಪಕ್ಷಿಪ್ತನಕ್ಷತ್ರಸಂಹತಿಃ ॥
nārasiṃhī nṛsiṃhasya bibhratī sadṛśaṃ vapuḥ prāptā tatra saṭākṣepakṣiptanakṣatrasaṃhatiḥ
अर्थनृसिंह के समान शरीर धारण किए नारसिंही, अपनी अयाल झटकने से नक्षत्र-समूहों को बिखेरती हुई, वहाँ आईं।
ವಜ್ರಹಸ್ತಾ ತಥೈವೈನ್ದ್ರೀ ಗಜರಾಜೋಪರಿ ಸ್ಥಿತಾ । ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಸಹಸ್ರನಯನಾ ಯಥಾ ಶಕ್ರಸ್ತಥೈವ ಸಾ ॥
vajrahastā tathaivaindrī gajarājopari sthitā prāptā sahasranayanā yathā śakrastathaiva sā
अर्थवैसे ही ऐन्द्री वज्र हाथ में लिए गजराज पर विराजमान आईं — सहस्र नेत्रों वाली, ठीक इन्द्र (शक्र) के समान।
ತತಃ ಪರಿವೃತಸ್ತಾಭಿರೀಶಾನೋ ದೇವಶಕ್ತಿಭಿಃ । ಹನ್ಯನ್ತಾಮಸುರಾಃ ಶೀಘ್ರಂ ಮಮ ಪ್ರೀತ್ಯಾಹ ಚಣ್ಡಿಕಾಮ್ ॥
tataḥ parivṛtastābhirīśāno devaśaktibhiḥ hanyantāmasurāḥ śīghraṃ mama prītyāha caṇḍikām
अर्थतब उन देव-शक्तियों से घिरे ईशान (शिव) ने चण्डिका से कहा: 'मेरी प्रसन्नता के लिए असुर शीघ्र मारे जाएँ।'
ತತೋ ದೇವೀಶರೀರಾತ್ತು ವಿನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಾತಿಭೀಷಣಾ । ಚಣ್ಡಿಕಾ ಶಕ್ತಿರತ್ಯುಗ್ರಾ ಶಿವಾಶತನಿನಾದಿನೀ ॥
tato devīśarīrāttu viniṣkrāntātibhīṣaṇā caṇḍikā śaktiratyugrā śivāśataninādinī
अर्थतभी देवी के शरीर से चण्डिका की अत्यन्त भयंकर और उग्र शक्ति निकली, जो सौ शिवाओं (शृगालियों) के समान गरजने वाली थी।
ಸಾ ಚಾಹ ಧೂಮ್ರಜಟಿಲಮೀಶಾನಮಪರಾಜಿತಾ । ದೂತ ತ್ವಂ ಗಚ್ಛ ಭಗವನ್ ಪಾರ್ಶ್ವಂ ಶುಮ್ಭನಿಶುಮ್ಭಯೋಃ ॥
sā cāha dhūmrajaṭilamīśānamaparājitā dūta tvaṃ gaccha bhagavan pārśvaṃ śumbhaniśumbhayoḥ
अर्थऔर उस अपराजिता ने धूम्रवर्ण जटाओं वाले ईशान (शिव) से कहा: 'हे भगवन्! आप दूत बनकर शुम्भ-निशुम्भ के पास जाइए।
ಬ್ರೂಹಿ ಶುಮ್ಭಂ ನಿಶುಮ್ಭಂ ಚ ದಾನವಾವತಿಗರ್ವಿತೌ । ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ದಾನವಾಸ್ತತ್ರ ಯುದ್ಧಾಯ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಾಃ ॥
brūhi śumbhaṃ niśumbhaṃ ca dānavāvatigarvitau ye cānye dānavāstatra yuddhāya samupasthitāḥ
अर्थअत्यन्त गर्वित उन दोनों दानवों शुम्भ-निशुम्भ से और वहाँ युद्ध के लिए एकत्र अन्य दानवों से कहिए:
ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಿನ್ದ್ರೋ ಲಭತಾಂ ದೇವಾಃ ಸನ್ತು ಹವಿರ್ಭುಜಃ । ಯೂಯಂ ಪ್ರಯಾತ ಪಾತಾಲಂ ಯದಿ ಜೀವಿತುಮಿಚ್ಛಥ ॥
trailokyamindro labhatāṃ devāḥ santu havirbhujaḥ yūyaṃ prayāta pātālaṃ yadi jīvitumicchatha
अर्थ'इन्द्र त्रैलोक्य को प्राप्त करें, देवता हविष्य के भोक्ता हों; यदि तुम जीवित रहना चाहते हो तो पाताल चले जाओ।
ಬಲಾವಲೇಪಾದಥ ಚೇದ್ಭವನ್ತೋ ಯುದ್ಧಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಃ । ತದಾಗಚ್ಛತ ತೃಪ್ಯನ್ತು ಮಚ್ಛಿವಾಃ ಪಿಶಿತೇನ ವಃ ॥
balāvalepādatha cedbhavanto yuddhakāṅkṣiṇaḥ tadāgacchata tṛpyantu macchivāḥ piśitena vaḥ
अर्थकिन्तु यदि बल के अभिमान से तुम युद्ध के इच्छुक हो — तो आ जाओ, और मेरी शिवाएँ तुम्हारे मांस से तृप्त हो जाएँ।''
ಯತೋ ನಿಯುಕ್ತೋ ದೌತ್ಯೇನ ತಯಾ ದೇವ್ಯಾ ಶಿವಃ ಸ್ವಯಮ್ । ಶಿವದೂತೀತಿ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿಂಸ್ತತಃ ಸಾ ಖ್ಯಾತಿಮಾಗತಾ ॥
yato niyukto dautyena tayā devyā śivaḥ svayam śivadūtīti loke'smiṃstataḥ sā khyātimāgatā
अर्थचूँकि स्वयं शिव को उस देवी ने दूत-कर्म में नियुक्त किया, इसीलिए वे इस लोक में 'शिवदूती' नाम से विख्यात हुईं।
ತೇಽಪಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಚೋ ದೇವ್ಯಾಃ ಶರ್ವಾಖ್ಯಾತಂ ಮಹಾಸುರಾಃ । ಅಮರ್ಷಾಪೂರಿತಾ ಜಗ್ಮುರ್ಯತ್ರ ಕಾತ್ಯಾಯನೀ ಸ್ಥಿತಾ ॥
te'pi śrutvā vaco devyāḥ śarvākhyātaṃ mahāsurāḥ amarṣāpūritā jagmuryatra kātyāyanī sthitā
अर्थवे महान् असुर भी शर्व (शिव) द्वारा कही गई देवी की वाणी सुनकर अमर्ष से भर गए और वहाँ गए जहाँ कात्यायनी विराजमान थीं।
ತತಃ ಪ್ರಥಮಮೇವಾಗ್ರೇ ಶರಶಕ್ತ್ಯೃಷ್ಟಿವೃಷ್ಟಿಭಿಃ । ವವರ್ಷುರುದ್ಧತಾಮರ್ಷಾಸ್ತಾಂ ದೇವೀಮಮರಾರಯಃ ॥
tataḥ prathamamevāgre śaraśaktyṛṣṭivṛṣṭibhiḥ vavarṣuruddhatāmarṣāstāṃ devīmamarārayaḥ
अर्थतब आरम्भ में ही उद्धत अमर्ष से भरे देवशत्रुओं ने उस देवी पर बाण, शक्ति और ऋष्टि की वर्षा की।
ಸಾ ಚ ತಾನ್ ಪ್ರಹಿತಾನ್ ಬಾಣಾಞ್ಛೂಲಶಕ್ತಿಪರಶ್ವಧಾನ್ । ಚಿಚ್ಛೇದ ಲೀಲಯಾಧ್ಮಾತಧನುರ್ಮುಕ್ತೈರ್ಮಹೇಷುಭಿಃ ॥
sā ca tān prahitān bāṇāñchūlaśaktiparaśvadhān ciccheda līlayādhmātadhanurmuktairmaheṣubhiḥ
अर्थऔर उन्होंने खींचे हुए टंकारते धनुष से छोड़े गए महान् बाणों से उन फेंके हुए बाणों, शूलों, शक्तियों और परशुओं को मानो खेल-खेल में ही काट डाला।
ತಸ್ಯಾಗ್ರತಸ್ತಥಾ ಕಾಲೀ ಶೂಲಪಾತವಿದಾರಿತಾನ್ । ಖಟ್ವಾಙ್ಗಪೋಥಿತಾಂಶ್ಚಾರೀನ್ಕುರ್ವತೀ ವ್ಯಚರತ್ತದಾ ॥
tasyāgratastathā kālī śūlapātavidāritān khaṭvāṅgapothitāṃścārīnkurvatī vyacarattadā
अर्थउनके आगे तब काली विचरने लगीं, शूल के प्रहार से शत्रुओं को विदीर्ण और खट्वांग से कुचलती हुईं।
ಕಮಣ್ಡಲುಜಲಾಕ್ಷೇಪಹತವೀರ್ಯಾನ್ ಹತೌಜಸಃ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣೀ ಚಾಕರೋಚ್ಛತ್ರೂನ್ಯೇನ ಯೇನ ಸ್ಮ ಧಾವತಿ ॥
kamaṇḍalujalākṣepahatavīryān hataujasaḥ brahmāṇī cākarocchatrūnyena yena sma dhāvati
अर्थब्राह्मणी जहाँ-जहाँ दौड़तीं, वहाँ-वहाँ कमण्डलु के जल के छींटों से शत्रुओं के वीर्य और ओज को हर लेतीं।
ಮಾಹೇಶ್ವರೀ ತ್ರಿಶೂಲೇನ ತಥಾ ಚಕ್ರೇಣ ವೈಷ್ಣವೀ । ದೈತ್ಯಾಞ್ಜಘಾನ ಕೌಮಾರೀ ತಥಾ ಶಕ್ತ್ಯಾತಿಕೋಪನಾ ॥
māheśvarī triśūlena tathā cakreṇa vaiṣṇavī daityāñjaghāna kaumārī tathā śaktyātikopanā
अर्थमाहेश्वरी ने त्रिशूल से, वैष्णवी ने चक्र से, और अत्यन्त क्रुद्ध कौमारी ने शक्ति से दैत्यों का वध किया।
ಐನ್ದ್ರೀ ಕುಲಿಶಪಾತೇನ ಶತಶೋ ದೈತ್ಯದಾನವಾಃ । ಪೇತುರ್ವಿದಾರಿತಾಃ ಪೃಥ್ವ್ಯಾಂ ರುಧಿರೌಘಪ್ರವರ್ಷಿಣಃ ॥
aindrī kuliśapātena śataśo daityadānavāḥ peturvidāritāḥ pṛthvyāṃ rudhiraughapravarṣiṇaḥ
अर्थऐन्द्री के वज्र-प्रहार से दैत्य और दानव सैकड़ों की संख्या में विदीर्ण होकर रक्त की धाराएँ बहाते हुए पृथ्वी पर गिर पड़े।
ತುಣ್ಡಪ್ರಹಾರವಿಧ್ವಸ್ತಾ ದಂಷ್ಟ್ರಾಗ್ರಕ್ಷತವಕ್ಷಸಃ । ವಾರಾಹಮೂರ್ತ್ಯಾ ನ್ಯಪತಂಶ್ಚಕ್ರೇಣ ಚ ವಿದಾರಿತಾಃ ॥
tuṇḍaprahāravidhvastā daṃṣṭrāgrakṣatavakṣasaḥ vārāhamūrtyā nyapataṃścakreṇa ca vidāritāḥ
अर्थथूथन के प्रहार से ध्वस्त, दाँतों के अग्रभाग से वक्ष-स्थल पर घायल और चक्र से विदीर्ण होकर असुर वाराही के समक्ष गिर पड़े।
ನಖೈರ್ವಿದಾರಿತಾಂಶ್ಚಾನ್ಯಾನ್ ಭಕ್ಷಯನ್ತೀ ಮಹಾಸುರಾನ್ । ನಾರಸಿಂಹೀ ಚಚಾರಾಜೌ ನಾದಾಪೂರ್ಣದಿಗಮ್ಬರಾ ॥
nakhairvidāritāṃścānyān bhakṣayantī mahāsurān nārasiṃhī cacārājau nādāpūrṇadigambarā
अर्थअन्य महान् असुरों को नखों से विदीर्ण कर भक्षण करती हुई नारसिंही रणभूमि में विचरने लगीं, उनकी गर्जना से दिशाएँ भर गईं।
ಚಣ್ಡಾಟ್ಟಹಾಸೈರಸುರಾಃ ಶಿವದೂತ್ಯಭಿದೂಷಿತಾಃ । ಪೇತುಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಪತಿತಾಂಸ್ತಾಂಶ್ಚಖಾದಾಥ ಸಾ ತದಾ ॥
caṇḍāṭṭahāsairasurāḥ śivadūtyabhidūṣitāḥ petuḥ pṛthivyāṃ patitāṃstāṃścakhādātha sā tadā
अर्थशिवदूती के प्रचण्ड अट्टहासों से विकल हुए असुर पृथ्वी पर गिर पड़े; और तब उन्होंने उन गिरे हुओं को खा लिया।
ಇತಿ ಮಾತೃಗಣಂ ಕ್ರುದ್ಧಂ ಮರ್ದಯನ್ತಂ ಮಹಾಸುರಾನ್ । ದೃಷ್ಟ್ವಾಭ್ಯುಪಾಯೈರ್ವಿವಿಧೈರ್ನೇಶುರ್ದೇವಾರಿಸೈನಿಕಾಃ ॥
iti mātṛgaṇaṃ kruddhaṃ mardayantaṃ mahāsurān dṛṣṭvābhyupāyairvividhairneśurdevārisainikāḥ
अर्थइस प्रकार क्रुद्ध मातृगण को अनेक उपायों से महान् असुरों का मर्दन करते देख देवशत्रुओं के सैनिक भाग गए।
ಪಲಾಯನಪರಾನ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದೈತ್ಯಾನ್ಮಾತೃಗಣಾರ್ದಿತಾನ್ । ಯೋದ್ಧುಮಭ್ಯಾಯಯೌ ಕ್ರುದ್ಧೋ ರಕ್ತಬೀಜೋ ಮಹಾಸುರಃ ॥
palāyanaparāndṛṣṭvā daityānmātṛgaṇārditān yoddhumabhyāyayau kruddho raktabījo mahāsuraḥ
अर्थमातृगण से पीड़ित दैत्यों को भागते देख क्रुद्ध महान् असुर रक्तबीज युद्ध करने आ पहुँचा।
ರಕ್ತಬಿನ್ದುರ್ಯದಾ ಭೂಮೌ ಪತತ್ಯಸ್ಯ ಶರೀರತಃ । ಸಮುತ್ಪತತಿ ಮೇದಿನ್ಯಾಂ ತತ್ಪ್ರಮಾಣೋ ಮಹಾಸುರಃ ॥
raktabinduryadā bhūmau patatyasya śarīrataḥ samutpatati medinyāṃ tatpramāṇo mahāsuraḥ
अर्थजब-जब उसके शरीर से रक्त की एक बूँद भूमि पर गिरती, तब-तब पृथ्वी से उसी के बराबर का एक महान् असुर उत्पन्न हो जाता।
ಯುಯುಧೇ ಸ ಗದಾಪಾಣಿರಿನ್ದ್ರಶಕ್ತ್ಯಾ ಮಹಾಸುರಃ । ತತಶ್ಚೈನ್ದ್ರೀ ಸ್ವವಜ್ರೇಣ ರಕ್ತಬೀಜಮತಾಡಯತ್ ॥
yuyudhe sa gadāpāṇirindraśaktyā mahāsuraḥ tataścaindrī svavajreṇa raktabījamatāḍayat
अर्थवह महान् असुर गदा हाथ में लिए इन्द्र की शक्ति (ऐन्द्री) से लड़ा; तब ऐन्द्री ने अपने वज्र से रक्तबीज पर प्रहार किया।
ಕುಲಿಶೇನಾಹತಸ್ಯಾಶು ಬಹು ಸುಸ್ರಾವ ಶೋಣಿತಮ್ । ಸಮುತ್ತಸ್ಥುಸ್ತತೋ ಯೋಧಾಸ್ತದ್ರೂಪಾಸ್ತತ್ಪರಾಕ್ರಮಾಃ ॥
kuliśenāhatasyāśu bahu susrāva śoṇitam samuttasthustato yodhāstadrūpāstatparākramāḥ
अर्थवज्र से आहत होने पर उससे तुरन्त बहुत रक्त बह निकला; तभी उसी के रूप और पराक्रम वाले योद्धा उठ खड़े हुए।
ಯಾವನ್ತಃ ಪತಿತಾಸ್ತಸ್ಯ ಶರೀರಾದ್ರಕ್ತಬಿನ್ದವಃ । ತಾವನ್ತಃ ಪುರುಷಾ ಜಾತಾಸ್ತದ್ವೀರ್ಯಬಲವಿಕ್ರಮಾಃ ॥
yāvantaḥ patitāstasya śarīrādraktabindavaḥ tāvantaḥ puruṣā jātāstadvīryabalavikramāḥ
अर्थउसके शरीर से जितनी रक्त की बूँदें गिरीं, उतने ही उसके बल, वीर्य और पराक्रम वाले पुरुष उत्पन्न हो गए।
ತೇ ಚಾಪಿ ಯುಯುಧುಸ್ತತ್ರ ಪುರುಷಾ ರಕ್ತಸಮ್ಭವಾಃ । ಸಮಂ ಮಾತೃಭಿರತ್ಯುಗ್ರಶಸ್ತ್ರಪಾತಾತಿಭೀಷಣಮ್ ॥
te cāpi yuyudhustatra puruṣā raktasambhavāḥ samaṃ mātṛbhiratyugraśastrapātātibhīṣaṇam
अर्थऔर रक्त से उत्पन्न वे पुरुष भी वहाँ मातृगण के साथ अत्यन्त उग्र शस्त्र-प्रहारों के बीच भयंकर युद्ध करने लगे।
ಪುನಶ್ಚ ವಜ್ರಪಾತೇನ ಕ್ಷತಮಸ್ಯ ಶಿರೋ ಯದಾ । ವವಾಹ ರಕ್ತಂ ಪುರುಷಾಸ್ತತೋ ಜಾತಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ ॥
punaśca vajrapātena kṣatamasya śiro yadā vavāha raktaṃ puruṣāstato jātāḥ sahasraśaḥ
अर्थऔर फिर जब वज्र के प्रहार से उसका सिर घायल हुआ, तब रक्त बहा, और उससे हज़ारों पुरुष उत्पन्न हो गए।
ವೈಷ್ಣವೀ ಸಮರೇ ಚೈನಂ ಚಕ್ರೇಣಾಭಿಜಘಾನ ಹ । ಗದಯಾ ತಾಡಯಾಮಾಸ ಐನ್ದ್ರೀ ತಮಸುರೇಶ್ವರಮ್ ॥
vaiṣṇavī samare cainaṃ cakreṇābhijaghāna ha gadayā tāḍayāmāsa aindrī tamasureśvaram
अर्थवैष्णवी ने युद्ध में उसे चक्र से मारा; ऐन्द्री ने उस असुरराज को गदा से पीटा।
ವೈಷ್ಣವೀಚಕ್ರಭಿನ್ನಸ್ಯ ರುಧಿರಸ್ರಾವಸಮ್ಭವೈಃ । ಸಹಸ್ರಶೋ ಜಗದ್ವ್ಯಾಪ್ತಂ ತತ್ಪ್ರಮಾಣೈರ್ಮಹಾಸುರೈಃ ॥
vaiṣṇavīcakrabhinnasya rudhirasrāvasambhavaiḥ sahasraśo jagadvyāptaṃ tatpramāṇairmahāsuraiḥ
अर्थवैष्णवी के चक्र से विदीर्ण उससे बहती रक्त-धाराओं से उत्पन्न उसी के बराबर के महान् असुरों से सहस्रों की संख्या में जगत् भर गया।
ಶಕ್ತ್ಯಾ ಜಘಾನ ಕೌಮಾರೀ ವಾರಾಹೀ ಚ ತಥಾಸಿನಾ । ಮಾಹೇಶ್ವರೀ ತ್ರಿಶೂಲೇನ ರಕ್ತಬೀಜಂ ಮಹಾಸುರಮ್ ॥
śaktyā jaghāna kaumārī vārāhī ca tathāsinā māheśvarī triśūlena raktabījaṃ mahāsuram
अर्थकौमारी ने शक्ति से, वाराही ने खड्ग से, और माहेश्वरी ने त्रिशूल से महान् असुर रक्तबीज पर प्रहार किया।
ಸ ಚಾಪಿ ಗದಯಾ ದೈತ್ಯಃ ಸರ್ವಾ ಏವಾಹನತ್ ಪೃಥಕ್ । ಮಾತೄಃ ಕೋಪಸಮಾವಿಷ್ಟೋ ರಕ್ತಬೀಜೋ ಮಹಾಸುರಃ ॥
sa cāpi gadayā daityaḥ sarvā evāhanat pṛthak mātṝḥ kopasamāviṣṭo raktabījo mahāsuraḥ
अर्थऔर वह दैत्य रक्तबीज महान् असुर क्रोध से भरकर गदा से समस्त मातृकाओं को अलग-अलग मारने लगा।
ತಸ್ಯಾಹತಸ್ಯ ಬಹುಧಾ ಶಕ್ತಿಶೂಲಾದಿಭಿರ್ಭುವಿ । ಪಪಾತ ಯೋ ವೈ ರಕ್ತೌಘಸ್ತೇನಾಸಞ್ಛತಶೋಽಸುರಾಃ ॥
tasyāhatasya bahudhā śaktiśūlādibhirbhuvi papāta yo vai raktaughastenāsañchataśo'surāḥ
अर्थशक्ति, शूल आदि से अनेक स्थानों पर आहत उससे जो रक्त-धारा भूमि पर गिरी, उससे सैकड़ों असुर उत्पन्न हो गए।
ತೈಶ್ಚಾಸುರಾಸೃಕ್ಸಮ್ಭೂತೈರಸುರೈಃ ಸಕಲಂ ಜಗತ್ । ವ್ಯಾಪ್ತಮಾಸೀತ್ತತೋ ದೇವಾ ಭಯಮಾಜಗ್ಮುರುತ್ತಮಮ್ ॥
taiścāsurāsṛksambhūtairasuraiḥ sakalaṃ jagat vyāptamāsīttato devā bhayamājagmuruttamam
अर्थऔर असुर के रक्त से उत्पन्न उन असुरों से सम्पूर्ण जगत् व्याप्त हो गया; तब देवता अत्यन्त भयभीत हो उठे।
ತಾನ್ ವಿಷಣ್ಣಾನ್ ಸುರಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚಣ್ಡಿಕಾ ಪ್ರಾಹಸತ್ವರಮ್ । ಉವಾಚ ಕಾಲೀಂ ಚಾಮುಣ್ಡೇ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ವದನಂ ಕುರು ॥
tān viṣaṇṇān surān dṛṣṭvā caṇḍikā prāhasatvaram uvāca kālīṃ cāmuṇḍe vistīrṇaṃ vadanaṃ kuru
अर्थदेवताओं को विषण्ण देख चण्डिका ने हँसकर शीघ्र ही काली से कहा: 'हे चामुण्डे! अपना मुख विस्तृत करो!
ಮಚ್ಛಸ್ತ್ರಪಾತಸಮ್ಭೂತಾನ್ ರಕ್ತಬಿನ್ದೂನ್ ಮಹಾಸುರಾನ್ । ರಕ್ತಬಿನ್ದೋಃ ಪ್ರತೀಚ್ಛ ತ್ವಂ ವಕ್ತ್ರೇಣಾನೇನ ವೇಗಿನಾ ॥
macchastrapātasambhūtān raktabindūn mahāsurān raktabindoḥ pratīccha tvaṃ vaktreṇānena veginā
अर्थमेरे शस्त्र-प्रहार से उत्पन्न रक्त की बूँदों को, और रक्त की बूँदों से उत्पन्न महान् असुरों को, इस अपने वेगवान् मुख से ग्रहण करो।
ಭಕ್ಷಯನ್ತೀ ಚರನ್ ರಣೇ ತದುತ್ಪನ್ನಾನ್ಮಹಾಸುರಾನ್ । ಏವಮೇಷ ಕ್ಷಯಂ ದೈತ್ಯಃ ಕ್ಷೇಣರಕ್ತೋ ಗಮಿಷ್ಯತಿ ॥
bhakṣayantī caran raṇe tadutpannānmahāsurān evameṣa kṣayaṃ daityaḥ kṣeṇarakto gamiṣyati
अर्थउससे उत्पन्न महान् असुरों को खाती हुई रणभूमि में विचरो; इस प्रकार यह दैत्य रक्तहीन होकर नाश को प्राप्त होगा।
ಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಸ್ತ್ವಯಾ ಚೋಗ್ರಾ ನ ಚೋತ್ಪತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ಚಾಪರೇ । ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತಾಂ ತತೋ ದೇವೀ ಶೂಲೇನಾಭಿಜಘಾನ ತಮ್ ॥
bhakṣyamāṇāstvayā cogrā na cotpatsyanti cāpare ityuktvā tāṃ tato devī śūlenābhijaghāna tam
अर्थतुम्हारे द्वारा भक्षण किए जाते हुए ये उग्र (असुर नष्ट हो जाएँगे), और दूसरे उत्पन्न न होंगे।' ऐसा कहकर तब देवी ने उसे शूल से मारा।
ಮುಖೇನ ಕಾಲೀ ಜಗೃಹೇ ರಕ್ತಬೀಜಸ್ಯ ಶೋಣಿತಮ್ । ತತೋಽಸಾವಾಜಘಾನಾಥ ಗದಯಾ ತತ್ರ ಚಣ್ಡಿಕಾಮ್ ॥
mukhena kālī jagṛhe raktabījasya śoṇitam tato'sāvājaghānātha gadayā tatra caṇḍikām
अर्थकाली ने रक्तबीज के रक्त को मुख से पकड़ लिया। तब उसने वहाँ चण्डिका पर गदा से प्रहार किया।
ನ ಚಾಸ್ಯಾ ವೇದನಾಂ ಚಕ್ರೇ ಗದಾಪಾತೋಽಲ್ಪಿಕಾಮಪಿ । ತಸ್ಯಾಹತಸ್ಯ ದೇಹಾತ್ತು ಬಹು ಸುಸ್ರಾವ ಶೋಣಿತಮ್ ॥
na cāsyā vedanāṃ cakre gadāpāto'lpikāmapi tasyāhatasya dehāttu bahu susrāva śoṇitam
अर्थकिन्तु गदा के प्रहार से उन्हें तनिक भी पीड़ा न हुई; और आहत उसके शरीर से बहुत रक्त बह निकला।
ಯತಸ್ತತಸ್ತದ್ವಕ್ತ್ರೇಣ ಚಾಮುಣ್ಡಾ ಸಮ್ಪ್ರತೀಚ್ಛತಿ । ಮುಖೇ ಸಮುದ್ಗತಾ ಯೇಽಸ್ಯಾ ರಕ್ತಪಾತಾನ್ಮಹಾಸುರಾಃ ॥
yatastatastadvaktreṇa cāmuṇḍā sampratīcchati mukhe samudgatā ye'syā raktapātānmahāsurāḥ
अर्थजहाँ-जहाँ से वह बहता, चामुण्डा उसे मुख से ग्रहण कर लेतीं; और गिरते रक्त से उनके मुख में जो महान् असुर उत्पन्न होते —
ತಾಂಶ್ಚಖಾದಾಥ ಚಾಮುಣ್ಡಾ ಪಪೌ ತಸ್ಯ ಚ ಶೋಣಿತಮ್ । ದೇವೀ ಶೂಲೇನ ವಜ್ರೇಣ ಬಾಣೈರಸಿಭಿರೃಷ್ಟಿಭಿಃ ॥
tāṃścakhādātha cāmuṇḍā papau tasya ca śoṇitam devī śūlena vajreṇa bāṇairasibhirṛṣṭibhiḥ
अर्थउन्हें चामुण्डा खा जातीं, और उसका रक्त पी जातीं। देवी ने शूल, वज्र, बाण, खड्ग और ऋष्टि से,
ಜಘಾನ ರಕ್ತಬೀಜಂ ತಂ ಚಾಮುಣ್ಡಾಪೀತಶೋಣಿತಮ್ । ಸ ಪಪಾತ ಮಹೀಪೃಷ್ಠೇ ಶಸ್ತ್ರಸಙ್ಘಸಮಾಹತಃ ॥
jaghāna raktabījaṃ taṃ cāmuṇḍāpītaśoṇitam sa papāta mahīpṛṣṭhe śastrasaṅghasamāhataḥ
अर्थउस रक्तबीज को, जिसका रक्त चामुण्डा पी रही थीं, प्रहार किया; और वह शस्त्र-समूह से आहत होकर भूमि पर गिर पड़ा।
ನೀರಕ್ತಶ್ಚ ಮಹೀಪಾಲ ರಕ್ತಬೀಜೋ ಮಹಾಸುರಃ । ತತಸ್ತೇ ಹರ್ಷಮತುಲಮವಾಪುಸ್ತ್ರಿದಶಾ ನೃಪ ॥
nīraktaśca mahīpāla raktabījo mahāsuraḥ tataste harṣamatulamavāpustridaśā nṛpa
अर्थहे राजन्! और वह महान् असुर रक्तबीज रक्तहीन हो गया; तब देवता अतुलनीय हर्ष को प्राप्त हुए।
ತೇಷಾಂ ಮಾತೃಗಣೋ ಜಾತೋ ನನರ್ತಾಸೃಙ್ಮದೋದ್ಧತಃ ॥
teṣāṃ mātṛgaṇo jāto nanartāsṛṅmadoddhataḥ
अर्थऔर उनका मातृगण रक्त के मद से उन्मत्त होकर नृत्य करने लगा।