సురథవైశ్యయోర్వరప్రదాన
Durga Saptashati Chapter 13 in Telugu
Suratha-Vaiśyayor Varapradāna · सुरथ व वैश्य को वरदान · 23 श्लोक
🌐 अपनी भाषा में पढ़ें
अध्याय सारांश
समापन अध्याय फ्रेम-कथा पर लौटता है और सप्तशती को ठीक सात सौ श्लोकों पर पूर्ण करता है। सम्पूर्ण देवी माहात्म्य कह चुकने पर मेधा मुनि राजा सुरथ को परम देवी की शरण लेने को कहते हैं, जिनकी माया से समस्त प्राणी मोहित होते हैं और जो पूजित होने पर भोग, स्वर्ग और मोक्ष देती हैं। राजा और वैश्य समाधि नदी-तट पर जाकर देवी की मिट्टी की मूर्ति बनाते हैं, और तीन वर्ष तक पुष्प, अग्नि व संयम से उनकी आराधना करते हैं, यहाँ तक कि अपने शरीर के रक्त से सिंचित बलि भी अर्पित करते हैं। प्रसन्न होकर चण्डिका प्रत्यक्ष प्रकट होती हैं और दोनों को वर देती हैं: संसार से बँधे सुरथ अपने राज्य की वापसी माँगते हैं, जो अगले जन्म में अविनाशी होगा, और उन्हें वचन मिलता है कि वे सूर्य से जन्म लेकर सावर्णि मनु होंगे; आसक्ति-रहित वैश्य वह ज्ञान माँगता है जो 'मैं' और 'मेरा' को मिटा दे। दोनों को वर देकर देवी अन्तर्धान हो जाती हैं — और इस प्रकार देवी माहात्म्य समाप्त होता है।
ध्यान
ఓం బాలార్కమణ్డలాభాసాం చతుర్బాహుం త్రిలోచనామ్ । పాశాఙ్కుశవరాభీతిర్ధారయన్తీం శివాం భజే ॥
🔊 किसी भी श्लोक को सुनने के लिए ▶ दबाएँ
ఓం ఋషిరువాచ ఏతత్తే కథితం భూప దేవీమాహాత్మ్యముత్తమమ్ । ఏవం ప్రభావా సా దేవీ యయేదం ధార్యతే జగత్ ॥
oṃ ṛṣiruvāca etatte kathitaṃ bhūpa devīmāhātmyamuttamam evaṃ prabhāvā sā devī yayedaṃ dhāryate jagat
अर्थ(ॐ। ऋषि बोले —) 'हे राजन्! देवी का यह उत्तम माहात्म्य आपको कह सुनाया। ऐसे प्रभाव वाली हैं वे देवी, जिनसे यह जगत् धारण किया जाता है।
విద్యా తథైవ క్రియతే భగవద్విష్ణుమాయయా । తయా త్వమేష వైశ్యశ్చ తథైవాన్యే వివేకినః ॥
vidyā tathaiva kriyate bhagavadviṣṇumāyayā tayā tvameṣa vaiśyaśca tathaivānye vivekinaḥ
अर्थऔर ज्ञान (विद्या) भी वैसे ही भगवान् विष्णु की माया से उत्पन्न होता है। उन्हीं के द्वारा आप, यह वैश्य, और वैसे ही अन्य विवेकी जन —
మోహ్యన్తే మోహితాశ్చైవ మోహమేష్యన్తి చాపరే । తాముపైహి మహారాజ శరణం పరమేశ్వరీమ్ ॥
mohyante mohitāścaiva mohameṣyanti cāpare tāmupaihi mahārāja śaraṇaṃ parameśvarīm
अर्थमोहित किए जाते हैं; (कुछ) मोहित हुए हैं, और कुछ अन्य मोह को प्राप्त होंगे। हे महाराज! उन परमेश्वरी की शरण में जाइए।
ఆరాధితా సైవ నృణాం భోగస్వర్గాపవర్గదా ॥
ārādhitā saiva nṛṇāṃ bhogasvargāpavargadā
अर्थवही आराधना किए जाने पर मनुष्यों को भोग, स्वर्ग और मोक्ष देने वाली होती हैं।'
మార్కణ్డేయ ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా సురథః స నరాధిపః ॥
mārkaṇḍeya uvāca iti tasya vacaḥ śrutvā surathaḥ sa narādhipaḥ
अर्थ(मार्कण्डेय बोले —) मुनि के ये वचन सुनकर वह नरेश सुरथ,
ప్రణిపత్య మహాభాగం తమృషిం సంశితవ్రతమ్ । నిర్విణ్ణోఽతిమమత్వేన రాజ్యాపహరణేన చ ॥
praṇipatya mahābhāgaṃ tamṛṣiṃ saṃśitavratam nirviṇṇo'timamatvena rājyāpaharaṇena ca
अर्थदृढ़व्रती उन महाभाग ऋषि को प्रणाम करके — अत्यधिक ममता और राज्य के अपहरण से विरक्त होकर —
జగామ సద్యస్తపసే స చ వైశ్యో మహామునే । సన్దర్శనార్థమమ్బాయా నదీపులినమాస్థితః ॥
jagāma sadyastapase sa ca vaiśyo mahāmune sandarśanārthamambāyā nadīpulinamāsthitaḥ
अर्थतुरन्त तपस्या के लिए चल पड़े; और हे महामुने! वह वैश्य भी अम्बा के दर्शन के लिए नदी के तट पर जा बैठा।
స చ వైశ్యస్తపస్తేపే దేవీసూక్తం పరం జపన్ । తౌ తస్మిన్ పులినే దేవ్యాః కృత్వా మూర్తిం మహీమయీమ్ ॥
sa ca vaiśyastapastepe devīsūktaṃ paraṃ japan tau tasmin puline devyāḥ kṛtvā mūrtiṃ mahīmayīm
अर्थऔर वह वैश्य परम देवी-सूक्त का जप करते हुए तपस्या करने लगा। उन दोनों ने उस तट पर देवी की मिट्टी की मूर्ति बनाकर,
అర్హణాం చక్రతుస్తస్యాః పుష్పధూపాగ్నితర్పణైః । నిరాహారౌ యతాత్మానౌ తన్మనస్కౌ సమాహితౌ ॥
arhaṇāṃ cakratustasyāḥ puṣpadhūpāgnitarpaṇaiḥ nirāhārau yatātmānau tanmanaskau samāhitau
अर्थपुष्प, धूप, अग्नि (हवन) और तर्पण से उनकी पूजा की; निराहार रहकर, संयमी होकर, उन्हीं में मन लगाए, एकाग्रचित्त होकर,
దదతుస్తౌ బలిం చైవ నిజగాత్రాసృగుక్షితమ్ । ఏవం సమారాధయతోస్త్రిభిర్వర్షైర్యతాత్మనోః ॥
dadatustau baliṃ caiva nijagātrāsṛgukṣitam evaṃ samārādhayatostribhirvarṣairyatātmanoḥ
अर्थउन दोनों ने अपने ही शरीर के रक्त से सिंचित बलि भी अर्पित की। इस प्रकार तीन वर्षों तक आराधना करते उन संयमी जनों पर,
పరితుష్టా జగద్ధాత్రీ ప్రత్యక్షం ప్రాహ చణ్డికా ॥
parituṣṭā jagaddhātrī pratyakṣaṃ prāha caṇḍikā
अर्थजगद्धात्री चण्डिका परम प्रसन्न होकर प्रत्यक्ष प्रकट होकर उनसे बोलीं:
దేవ్యువాచ యత్ప్రార్థ్యతే త్వయా భూప త్వయా చ కులనన్దన । మత్తస్తత్ప్రాప్యతాం సర్వం పరితుష్టా దదామితే ॥
devyuvāca yatprārthyate tvayā bhūpa tvayā ca kulanandana mattastatprāpyatāṃ sarvaṃ parituṣṭā dadāmite
अर्थ(देवी बोलीं —) 'हे राजन्! और हे कुलनन्दन! तुम दोनों जो माँगते हो, वह सब मुझसे प्राप्त करो; प्रसन्न होकर मैं तुम्हें वह देती हूँ।'
మార్కణ్డేయ ఉవాచ తతో వవ్రే నృపో రాజ్యమవిభ్రంశ్యన్యజన్మని । అత్రైవ చ నిజం రాజ్యం హతశత్రుబలం బలాత్ ॥
mārkaṇḍeya uvāca tato vavre nṛpo rājyamavibhraṃśyanyajanmani atraiva ca nijaṃ rājyaṃ hataśatrubalaṃ balāt
अर्थ(मार्कण्डेय बोले —) तब राजा ने दूसरे जन्म में अविनाशी राज्य, और इसी जन्म में बलपूर्वक शत्रुओं का बल नष्ट कर अपना राज्य माँगा।
సోఽపి వైశ్యస్తతో జ్ఞానం వవ్రే నిర్విణ్ణమానసః । మమేత్యహమితి ప్రాజ్ఞః సఙ్గవిచ్యుతికారకమ్ ॥
so'pi vaiśyastato jñānaṃ vavre nirviṇṇamānasaḥ mametyahamiti prājñaḥ saṅgavicyutikārakam
अर्थऔर उस वैश्य ने भी विरक्त मन वाले उस प्राज्ञ ने 'मेरा' और 'मैं' की आसक्ति को दूर करने वाला ज्ञान माँगा।
దేవ్యువాచ స్వల్పైరహోభిర్నృపతే స్వం రాజ్యం ప్రాప్స్యతే భవాన్ ॥
devyuvāca svalpairahobhirnṛpate svaṃ rājyaṃ prāpsyate bhavān
अर्थ(देवी बोलीं —) 'हे नृपते! थोड़े ही दिनों में आप अपना राज्य प्राप्त कर लेंगे।
హత్వా రిపూనస్ఖలితం తవ తత్ర భవిష్యతి ॥
hatvā ripūnaskhalitaṃ tava tatra bhaviṣyati
अर्थशत्रुओं का वध करके वह राज्य वहाँ आपको अविचल रूप से प्राप्त होगा।
మృతశ్చ భూయః సమ్ప్రాప్య జన్మ దేవాద్వివస్వతః ॥
mṛtaśca bhūyaḥ samprāpya janma devādvivasvataḥ
अर्थऔर मृत्यु के पश्चात् पुनः सूर्य (विवस्वान्) देव से जन्म पाकर,
సావర్ణికో మనుర్నామ భవాన్భువి భవిష్యతి ॥
sāvarṇiko manurnāma bhavānbhuvi bhaviṣyati
अर्थआप पृथ्वी पर सावर्णि नामक मनु होंगे।
వైశ్యవర్య త్వయా యశ్చ వరోఽస్మత్తోఽభివాఞ్ఛితః ॥
vaiśyavarya tvayā yaśca varo'smatto'bhivāñchitaḥ
अर्थऔर हे वैश्यश्रेष्ठ! तुमने मुझसे जो वर चाहा है —
తం ప్రయచ్ఛామి సంసిద్ధ్యై తవ జ్ఞానం భవిష్యతి ॥
taṃ prayacchāmi saṃsiddhyai tava jñānaṃ bhaviṣyati
अर्थवह मैं तुम्हारी सिद्धि के लिए प्रदान करती हूँ: तुम्हें ज्ञान प्राप्त होगा।'
మార్కణ్డేయ ఉవాచ ఇతి దత్త్వా తయోర్దేవీ యథాభిలషితం వరమ్ ॥
mārkaṇḍeya uvāca iti dattvā tayordevī yathābhilaṣitaṃ varam
अर्थ(मार्कण्डेय बोले —) इस प्रकार उन दोनों को यथेच्छ वर देकर देवी,
బభూవాన్తర్హితా సద్యో భక్త్యా తాభ్యామభిష్టుతా । ఏవం దేవ్యా వరం లబ్ధ్వా సురథః క్షత్రియర్షభః ॥
babhūvāntarhitā sadyo bhaktyā tābhyāmabhiṣṭutā evaṃ devyā varaṃ labdhvā surathaḥ kṣatriyarṣabhaḥ
अर्थउन दोनों द्वारा भक्तिपूर्वक स्तुति की जाकर तत्काल अन्तर्धान हो गईं। इस प्रकार देवी से वर पाकर क्षत्रियश्रेष्ठ सुरथ,
సూర్యాజ్జన్మ సమాసాద్య సావర్ణిర్భవితా మనుః ॥
sūryājjanma samāsādya sāvarṇirbhavitā manuḥ
अर्थसूर्य से जन्म पाकर सावर्णि (आठवें) मनु होंगे।