ధూమ్రలోచనవధ
Durga Saptashati Chapter 6 in Telugu
Dhūmralocana Vadha · धूम्रलोचन वध · 20 श्लोक
🌐 अपनी भाषा में पढ़ें
अध्याय सारांश
देवी के उत्तर से क्षुब्ध होकर शुम्भ सेनापति धूम्रलोचन को साठ हज़ार असुरों के साथ देवी को बलपूर्वक पकड़ लाने भेजता है। जब वह उन्हें केश पकड़कर घसीटने की धमकी देता है, तब देवी एक 'हुँकार' मात्र से उसे भस्म कर देती हैं। फिर उनका सिंह उसकी विशाल सेना पर टूट पड़ता है और क्षण भर में उसे नष्ट कर देता है, असुरों को पंजों व दाँतों से चीर डालता है। धूम्रलोचन के वध और सेना के संहार का समाचार सुनकर क्रुद्ध शुम्भ महान् असुर चण्ड और मुण्ड को देवी को बाँध लाने अथवा मार डालने का आदेश देता है।
ध्यान
ఓం నాగాధీశ్వరవిష్టరాం ఫణిఫణోత్తంసోరు రత్నావలీ- భాస్వద్దేహలతాం దివాకరనిభాం నేత్రత్రయోద్భాసితామ్ । మాలాకుమ్భకపాలనీరజకరాం చన్ద్రార్ధచూడాం పరాం సర్వజ్ఞేశ్వరభైరవాఙ్గనిలయాం పద్మావతీం చిన్తయే ॥
🔊 किसी भी श्लोक को सुनने के लिए ▶ दबाएँ
ఓం ఋషిరువాచ ఇత్యాకర్ణ్య వచో దేవ్యాః స దూతోఽమర్షపూరితః । సమాచష్ట సమాగమ్య దైత్యరాజాయ విస్తరాత్ ॥
oṃ ṛṣiruvāca ityākarṇya vaco devyāḥ sa dūto'marṣapūritaḥ samācaṣṭa samāgamya daityarājāya vistarāt
अर्थ(ॐ। ऋषि बोले —) देवी के ये वचन सुनकर वह दूत क्रोध से भरकर लौटा और दैत्यराज के पास आकर विस्तार से सब कह सुनाया।
తస్య దూతస్య తద్వాక్యమాకర్ణ్యాసురరాట్ తతః । సక్రోధః ప్రాహ దైత్యానామధిపం ధూమ్రలోచనమ్ ॥
tasya dūtasya tadvākyamākarṇyāsurarāṭ tataḥ sakrodhaḥ prāha daityānāmadhipaṃ dhūmralocanam
अर्थअपने दूत के वे वचन सुनकर असुरराज ने तब क्रोधपूर्वक दैत्यों के अधिपति धूम्रलोचन से कहा:
హే ధూమ్రలోచనాశు త్వం స్వసైన్యపరివారితః । తామానయ బలాద్దుష్టాం కేశాకర్షణవిహ్వలామ్ ॥
he dhūmralocanāśu tvaṃ svasainyaparivāritaḥ tāmānaya balādduṣṭāṃ keśākarṣaṇavihvalām
अर्थ'हे धूम्रलोचन! तुम शीघ्र अपनी सेना से घिरे हुए जाओ और उस दुष्टा को केश पकड़कर घसीटते हुए बलपूर्वक यहाँ ले आओ।
తత్పరిత్రాణదః కశ్చిద్యది వోత్తిష్ఠతేఽపరః । స హన్తవ్యోఽమరో వాపి యక్షో గన్ధర్వ ఏవ వా ॥
tatparitrāṇadaḥ kaścidyadi vottiṣṭhate'paraḥ sa hantavyo'maro vāpi yakṣo gandharva eva vā
अर्थऔर यदि कोई अन्य उसकी रक्षा के लिए उठे, तो वह मार डाला जाए — चाहे वह देवता हो, यक्ष हो अथवा गन्धर्व ही क्यों न हो।'
ఋషిరువాచ తేనాజ్ఞప్తస్తతః శీఘ్రం స దైత్యో ధూమ్రలోచనః । వృతః షష్ట్యా సహస్రాణామసురాణాం ద్రుతం యయౌ ॥
ṛṣiruvāca tenājñaptastataḥ śīghraṃ sa daityo dhūmralocanaḥ vṛtaḥ ṣaṣṭyā sahasrāṇāmasurāṇāṃ drutaṃ yayau
अर्थ(ऋषि बोले —) इस प्रकार आज्ञा पाकर दैत्य धूम्रलोचन साठ हज़ार असुरों से घिरा हुआ शीघ्र ही चल पड़ा।
స దృష్ట్వా తాం తతో దేవీం తుహినాచలసంస్థితామ్ । జగాదోచ్చైః ప్రయాహీతి మూలం శుమ్భనిశుమ్భయోః ॥
sa dṛṣṭvā tāṃ tato devīṃ tuhinācalasaṃsthitām jagādoccaiḥ prayāhīti mūlaṃ śumbhaniśumbhayoḥ
अर्थतब हिमालय पर विराजमान देवी को देखकर उसने ऊँचे स्वर में कहा: 'शुम्भ-निशुम्भ के पास चलो!
న చేత్ప్రీత్యాద్య భవతీ మద్భర్తారముపైష్యతి । తతో బలాన్నయామ్యేష కేశాకర్షణవిహ్వలామ్ ॥
na cetprītyādya bhavatī madbhartāramupaiṣyati tato balānnayāmyeṣa keśākarṣaṇavihvalām
अर्थयदि तुम आज प्रेमपूर्वक मेरे स्वामी के पास नहीं चलोगी, तो मैं तुम्हें केश पकड़कर घसीटते हुए बलपूर्वक ले चलूँगा।'
దేవ్యువాచ దైత్యేశ్వరేణ ప్రహితో బలవాన్బలసంవృతః । బలాన్నయసి మామేవం తతః కిం తే కరోమ్యహమ్ ॥
devyuvāca daityeśvareṇa prahito balavānbalasaṃvṛtaḥ balānnayasi māmevaṃ tataḥ kiṃ te karomyaham
अर्थ(देवी बोलीं —) 'तुम दैत्येश्वर द्वारा भेजे गए हो, बलवान् हो और सेना से घिरे हो; यदि तुम इस प्रकार मुझे बलपूर्वक ले जाओगे — तो मैं तुम्हारा क्या कर सकती हूँ (अर्थात् जो होगा उसमें मेरा क्या दोष)?'
ఋషిరువాచ ఇత్యుక్తః సోఽభ్యధావత్తామసురో ధూమ్రలోచనః । హుఙ్కారేణైవ తం భస్మ సా చకారామ్బికా తదా ॥
ṛṣiruvāca ityuktaḥ so'bhyadhāvattāmasuro dhūmralocanaḥ huṅkāreṇaiva taṃ bhasma sā cakārāmbikā tadā
अर्थ(ऋषि बोले —) इस प्रकार कहे जाने पर असुर धूम्रलोचन उन पर झपटा; और तब अम्बिका ने हुँकार मात्र से उसे भस्म कर दिया।
అథ క్రుద్ధం మహాసైన్యమసురాణాం తథామ్బికా । వవర్ష సాయకైస్తీక్ష్ణైస్తథా శక్తిపరశ్వధైః ॥
atha kruddhaṃ mahāsainyamasurāṇāṃ tathāmbikā vavarṣa sāyakaistīkṣṇaistathā śaktiparaśvadhaiḥ
अर्थतब अम्बिका ने असुरों की क्रुद्ध महासेना पर तीखे बाणों, शक्तियों और परशुओं की वर्षा की।
తతో ధుతసటః కోపాత్కృత్వా నాదం సుభైరవమ్ । పపాతాసురసేనాయాం సింహో దేవ్యాః స్వవాహనః ॥
tato dhutasaṭaḥ kopātkṛtvā nādaṃ subhairavam papātāsurasenāyāṃ siṃho devyāḥ svavāhanaḥ
अर्थतभी देवी का वाहन सिंह क्रोध से अयाल झटकता और अत्यन्त भयंकर गर्जना करता हुआ असुर-सेना पर टूट पड़ा।
కాంశ్చిత్కరప్రహారేణ దైత్యానాస్యేన చాపరాన్ । ఆక్రాన్త్యా చాధరేణాన్యాన్ జఘాన స మహాసురాన్ ॥
kāṃścitkaraprahāreṇa daityānāsyena cāparān ākrāntyā cādhareṇānyān jaghāna sa mahāsurān
अर्थकिन्हीं महान् असुरों को उसने पंजे के प्रहार से, किन्हीं को मुख से, और किन्हीं अन्य को (शरीर से) दबाकर मार डाला।
కేషాఞ్చిత్పాటయామాస నఖైః కోష్ఠాని కేసరీ । తథా తలప్రహారేణ శిరాంసి కృతవాన్పృథక్ ॥
keṣāñcitpāṭayāmāsa nakhaiḥ koṣṭhāni kesarī tathā talaprahāreṇa śirāṃsi kṛtavānpṛthak
अर्थउस केसरी ने किन्हीं के पेट नखों से फाड़ डाले, और थप्पड़ के प्रहार से सिर अलग कर दिए।
విచ్ఛిన్నబాహుశిరసః కృతాస్తేన తథాపరే । పపౌ చ రుధిరం కోష్ఠాదన్యేషాం ధుతకేసరః ॥
vicchinnabāhuśirasaḥ kṛtāstena tathāpare papau ca rudhiraṃ koṣṭhādanyeṣāṃ dhutakesaraḥ
अर्थउसने औरों को भुजा और सिर से रहित कर दिया; और अयाल झटकते हुए दूसरों के पेट से रक्त पी लिया।
క్షణేన తద్బలం సర్వం క్షయం నీతం మహాత్మనా । తేన కేసరిణా దేవ్యా వాహనేనాతికోపినా ॥
kṣaṇena tadbalaṃ sarvaṃ kṣayaṃ nītaṃ mahātmanā tena kesariṇā devyā vāhanenātikopinā
अर्थक्षण भर में देवी के वाहन उस महात्मा अत्यन्त क्रुद्ध सिंह ने उस समस्त सेना को नष्ट कर दिया।
శ్రుత్వా తమసురం దేవ్యా నిహతం ధూమ్రలోచనమ్ । బలం చ క్షయితం కృత్స్నం దేవీకేసరిణా తతః ॥
śrutvā tamasuraṃ devyā nihataṃ dhūmralocanam balaṃ ca kṣayitaṃ kṛtsnaṃ devīkesariṇā tataḥ
अर्थजब यह सुना गया कि असुर धूम्रलोचन देवी द्वारा मारा गया और उसकी समस्त सेना देवी के सिंह द्वारा नष्ट कर दी गई,
చుకోప దైత్యాధిపతిః శుమ్భః ప్రస్ఫురితాధరః । ఆజ్ఞాపయామాస చ తౌ చణ్డముణ్డౌ మహాసురౌ ॥
cukopa daityādhipatiḥ śumbhaḥ prasphuritādharaḥ ājñāpayāmāsa ca tau caṇḍamuṇḍau mahāsurau
अर्थतब दैत्याधिपति शुम्भ अधर फड़काता हुआ क्रोधित हो उठा, और उसने चण्ड व मुण्ड नामक दो महान् असुरों को आज्ञा दी:
హే చణ్డ హే ముణ్డ బలైర్బహుభిః పరివారితౌ । తత్ర గచ్ఛత గత్వా చ సా సమానీయతాం లఘు ॥
he caṇḍa he muṇḍa balairbahubhiḥ parivāritau tatra gacchata gatvā ca sā samānīyatāṃ laghu
अर्थ'हे चण्ड! हे मुण्ड! तुम अनेक सेनाओं से घिरे हुए वहाँ जाओ; और जाकर उसे शीघ्र यहाँ ले आओ,
కేశేష్వాకృష్య బద్ధ్వా వా యది వః సంశయో యుధి । తదాశేషాయుధైః సర్వైరసురైర్వినిహన్యతామ్ ॥
keśeṣvākṛṣya baddhvā vā yadi vaḥ saṃśayo yudhi tadāśeṣāyudhaiḥ sarvairasurairvinihanyatām
अर्थकेश पकड़कर खींचते हुए अथवा बाँधकर। पर यदि तुम्हें युद्ध में (जीत का) संशय हो, तो समस्त असुर सब आयुधों से उसका वध कर डालें।
తస్యాం హతాయాం దుష్టాయాం సింహే చ వినిపాతితే । శీఘ్రమాగమ్యతాం బద్ధ్వా గృహీత్వా తామథామ్బికామ్ ॥
tasyāṃ hatāyāṃ duṣṭāyāṃ siṃhe ca vinipātite śīghramāgamyatāṃ baddhvā gṛhītvā tāmathāmbikām
अर्थऔर जब वह दुष्टा मारी जाए और सिंह गिरा दिया जाए, तब उस अम्बिका को बाँधकर, पकड़कर शीघ्र लौट आना।'