സൌന്ദര്യലഹരീ
सौन्दर्यलहरी in Malayalam · മലയാളം
ഉത്ഭവം & കഥ
Ascribed to Adi Shankaracharya (the Ananda Lahari traditionally received at Kailasa) · Adi Shankaracharya · Classical (Shankaracharya, c. 8th century, by tradition)
By tradition the Soundarya Lahari was composed by Adi Shankaracharya, who is said to have found the first part, the Ananda Lahari, written upon the wall of Kailasa by Lord Shiva himself, and to have composed the second part in praise of the Goddess’s beauty. The two "waves" — of Bliss and of Beauty — together form a work that is at once devotion, philosophy and tantra, and a cornerstone of the Sri Vidya tradition of Devi worship.
✦ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ
It is said that each verse of the Soundarya Lahari is a living mantra, paired with its own yantra and fruit — so that to recite it with a pure heart is not merely to praise the Mother but to be touched by the very waves of Her grace and beauty.
മന്ത്രം
ഏതെങ്കിലും വരിയിലോ ▶ ബട്ടണിലോ തൊട്ട് കേൾക്കൂ
ശിവഃ ശക്ത്യാ യുക്തോ യദി ഭവതി ശക്തഃ പ്രഭവിതും ന ചേദേവം ദേവോ ന ഖലു കുശലഃ സ്പന്ദിതുമപി । അതസ്ത്വാമാരാധ്യാം ഹരിഹരവിരിഞ്ചാദിഭിരപി പ്രണന്തും സ്തോതും വാ കഥമകൃതപുണ്യഃ പ്രഭവതി ॥ ൧॥ തനീയാംസം പാംസും തവ ചരണപങ്കേരുഹഭവം വിരിഞ്ചിസ്സഞ്ചിന്വന് വിരചയതി ലോകാനവികലമ് । വഹത്യേനം ശൌരിഃ കഥമപി സഹസ്രേണ ശിരസാം ഹരസ്സംക്ഷുദ്യൈനം ഭജതി ഭസിതോദ്ധൂലനവിധിമ് ॥ ൨॥ അവിദ്യാനാമന്ത-സ്തിമിര-മിഹിരദ്വീപനഗരീ ജഡാനാം ചൈതന്യ-സ്തബക-മകരന്ദ-സ്രുതിഝരീ । ദരിദ്രാണാം ചിന്താമണിഗുണനികാ ജന്മജലധൌ നിമഗ്നാനാം ദംഷ്ട്രാ മുരരിപു-വരാഹസ്യ ഭവതി ॥ ൩॥ ത്വദന്യഃ പാണിഭ്യാമഭയവരദോ ദൈവതഗണഃ ത്വമേകാ നൈവാസി പ്രകടിതവരാഭീത്യഭിനയാ । ഭയാത് ത്രാതും ദാതും ഫലമപി ച വാഞ്ഛാസമധികം ശരണ്യേ ലോകാനാം തവ ഹി ചരണാവേവ നിപുണൌ ॥ ൪॥ ഹരിസ്ത്വാമാരാധ്യ പ്രണതജനസൌഭാഗ്യജനനീം പുരാ നാരീ ഭൂത്വാ പുരരിപുമപി ക്ഷോഭമനയത് । സ്മരോഽപി ത്വാം നത്വാ രതിനയനലേഹ്യേന വപുഷാ മുനീനാമപ്യന്തഃ പ്രഭവതി ഹി മോഹായ മഹതാമ് ॥ ൫॥ ധനുഃ പൌഷ്പം മൌര്വീ മധുകരമയീ പഞ്ച വിശിഖാഃ വസന്തഃ സാമന്തോ മലയമരുദായോധനരഥഃ । തഥാപ്യേകഃ സര്വം ഹിമഗിരിസുതേ കാമപി കൃപാമ് അപാങ്ഗാത്തേ ലബ്ധ്വാ ജഗദിദ-മനങ്ഗോ വിജയതേ ॥ ൬॥ ക്വണത്കാഞ്ചീദാമാ കരികലഭകുമ്ഭസ്തനനതാ പരിക്ഷീണാ മധ്യേ പരിണതശരച്ചന്ദ്രവദനാ । ധനുര്ബാണാന് പാശം സൃണിമപി ദധാനാ കരതലൈഃ പുരസ്താദാസ്താം നഃ പുരമഥിതുരാഹോപുരുഷികാ ॥ ൭॥ സുധാസിന്ധോര്മധ്യേ സുരവിടപിവാടീപരിവൃതേ മണിദ്വീപേ നീപോപവനവതി ചിന്താമണിഗൃഹേ । ശിവാകാരേ മഞ്ചേ പരമശിവപര്യങ്കനിലയാം ഭജന്തി ത്വാം ധന്യാഃ കതിചന ചിദാനന്ദലഹരീമ് ॥ ൮॥ മഹീം മൂലാധാരേ കമപി മണിപൂരേ ഹുതവഹം സ്ഥിതം സ്വാധിഷ്ഠാനേ ഹൃദി മരുതമാകാശമുപരി । മനോഽപി ഭ്രൂമധ്യേ സകലമപി ഭിത്വാ കുലപഥം സഹസ്രാരേ പദ്മേ സഹ രഹസി പത്യാ വിഹരസേ ॥ ൯॥ സുധാധാരാസാരൈശ്ചരണയുഗലാന്തര്വിഗലിതൈഃ പ്രപഞ്ചം സിഞ്ചന്തീ പുനരപി രസാമ്നായമഹസഃ । അവാപ്യ സ്വാം ഭൂമിം ഭുജഗനിഭമധ്യുഷ്ടവലയം സ്വമാത്മാനം കൃത്വാ സ്വപിഷി കുലകുണ്ഡേ കുഹരിണി ॥ ൧൦॥ ചതുര്ഭിഃ ശ്രീകണ്ഠൈഃ ശിവയുവതിഭിഃ പഞ്ചഭിരപി പ്രഭിന്നാഭിഃ ശമ്ഭോര്നവഭിരപി മൂലപ്രകൃതിഭിഃ । ചതുശ്ചത്വാരിംശദ്വസുദലകലാശ്രത്രിവലയ- (ത്രയശ്ചത്വാരി) ത്രിരേഖാഭിഃ സാര്ധം തവ ശരണകോണാഃ പരിണതാഃ ॥ ൧൧॥ (ചരണകോണാഃ, ഭവനകിണാഃ) ത്വദീയം സൌന്ദര്യം തുഹിനഗിരികന്യേ തുലയിതും കവീന്ദ്രാഃ കല്പന്തേ കഥമപി വിരിഞ്ചിപ്രഭൃതയഃ । തപോഭിര്ദുഷ്പ്രാപാമപി ഗിരിശസായുജ്യപദവീമ് ॥ ൧൨॥ നരം വര്ഷീയാംസം നയനവിരസം നര്മസു ജഡം തവാപാങ്ഗാലോകേ പതിതമനുധാവന്തി ശതശഃ । ഗലദ്വേണീബന്ധാഃ കുചകലശവിസ്രസ്തസിചയാ ഹഠാത് ത്രുട്യത്കാഞ്ച്യോ വിഗലിതദുകൂലാ യുവതയഃ ॥ ൧൩॥ ക്ഷിതൌ ഷട്പഞ്ചാശദ് ദ്വിസമധികപഞ്ചാശദുദകേ ഹുതാശേ ദ്വാഷഷ്ടിശ്ചതുരധികപഞ്ചാശദനിലേ । ദിവി ദ്വിഷ്ഷട്ത്രിംശന്മനസി ച ചതുഷ്ഷഷ്ടിരിതി യേ മയൂഖാസ്തേഷാമപ്യുപരി തവ പാദാമ്ബുജയുഗമ് ॥ ൧൪॥ ശരജ്ജ്യോത്സ്നാശുദ്ധാം ശശിയുതജടാജൂടമകുടാം വരത്രാസത്രാണസ്ഫടികഘടികാപുസ്തകകരാമ് । സകൃന്ന ത്വാ നത്വാ കഥമിവ സതാം സംന്നിദധതേ മധുക്ഷീരദ്രാക്ഷാമധുരിമധുരീണാഃ ഭണിതയഃ ॥ ൧൫॥ കവീന്ദ്രാണാം ചേതഃകമലവനബാലാതപരുചിം ഭജന്തേ യേ സന്തഃ കതിചിദരുണാമേവ ഭവതീമ് । വിരിഞ്ചിപ്രേയസ്യാസ്തരുണതരശൃങ്ഗാരലഹരീ- ഗഭീരാഭിര്വാഗ്ഭിര്വിദധതി സതാം രഞ്ജനമമീ ॥ ൧൬॥ സവിത്രീഭിര്വാചാം ശശിമണിശിലാഭങ്ഗരുചിഭിഃ വശിന്യാദ്യാഭിസ്ത്വാം സഹ ജനനി സംചിന്തയതി യഃ । സ കര്താ കാവ്യാനാം ഭവതി മഹതാം ഭങ്ഗിരുചിഭിഃ വചോഭിര്വാഗ്ദേവീവദനകമലാമോദമധുരൈഃ ॥ ൧൭॥ തനുച്ഛായാഭിസ്തേ തരുണതരണിശ്രീസരണിഭിഃ ദിവം സര്വാമുര്വീമരുണിമനി മഗ്നാം സ്മരതി യഃ । ഭവന്ത്യസ്യ ത്രസ്യദ്വനഹരിണശാലീനനയനാഃ സഹോര്വശ്യാ വശ്യാഃ കതി കതി ന ഗീര്വാണഗണികാഃ ॥ ൧൮॥ മുഖം ബിന്ദും കൃത്വാ കുചയുഗമധസ്തസ്യ തദധോ ഹരാര്ധം ധ്യായേദ്യോ ഹരമഹിഷി തേ മന്മഥകലാമ് । സ സദ്യഃ സംക്ഷോഭം നയതി വനിതാ ഇത്യതിലഘു ത്രിലോകീമപ്യാശു ഭ്രമയതി രവീന്ദുസ്തനയുഗാമ് ॥ ൧൯॥ കിരന്തീമങ്ഗേഭ്യഃ കിരണനികുരമ്ബാമൃതരസം ഹൃദി ത്വാമാധത്തേ ഹിമകരശിലാമൂര്തിമിവ യഃ । സ സര്പാണാം ദര്പം ശമയതി ശകുന്താധിപ ഇവ ജ്വരപ്ലുഷ്ടാന് ദൃഷ്ട്യാ സുഖയതി സുധാധാരസിരയാ ॥ ൨൦॥ തടില്ലേഖാതന്വീം തപനശശിവൈശ്വാനരമയീം നിഷണ്ണാം ഷണ്ണാമപ്യുപരി കമലാനാം തവ കലാമ് । മഹാപദ്മാടവ്യാം മൃദിതമലമായേന മനസാ മഹാന്തഃ പശ്യന്തോ ദധതി പരമാഹ്ലാദലഹരീമ് ॥ ൨൧॥ ഭവാനി ത്വം ദാസേ മയി വിതര ദൃഷ്ടിം സകരുണാ- മിതി സ്തോതും വാഞ്ഛന് കഥയതി ഭവാനി ത്വമിതി യഃ । തദൈവ ത്വം തസ്മൈ ദിശസി നിജസായുജ്യപദവീം മുകുന്ദബ്രഹ്മേന്ദ്രസ്ഫുടമകുടനീരാജിതപദാമ് ॥ ൨൨॥ ത്വയാ ഹൃത്വാ വാമം വപുരപരിതൃപ്തേന മനസാ ശരീരാര്ധം ശമ്ഭോരപരമപി ശങ്കേ ഹൃതമഭൂത് । യദേതത്ത്വദ്രൂപം സകലമരുണാഭം ത്രിനയനം കുചാഭ്യാമാനമ്രം കുടിലശശിചൂഡാലമകുടമ് ॥ ൨൩॥ ജഗത്സൂതേ ധാതാ ഹരിരവതി രുദ്രഃ ക്ഷപയതേ തിരസ്കുര്വന്നേതത്സ്വമപി വപുരീശസ്തിരയതി । സദാപൂര്വഃ സര്വം തദിദമനുഗൃഹ്ണാതി ച ശിവ- സ്തവാജ്ഞാമാലമ്ബ്യ ക്ഷണചലിതയോര്ഭ്രൂലതികയോഃ ॥ ൨൪॥ ത്രയാണാം ദേവാനാം ത്രിഗുണജനിതാനാം തവ ശിവേ ഭവേത് പൂജാ പൂജാ തവ ചരണയോര്യാ വിരചിതാ । തഥാ ഹി ത്വത്പാദോദ്വഹനമണിപീഠസ്യ നികടേ സ്ഥിതാ ഹ്യേതേ ശശ്വന്മുകുലിതകരോത്തംസമകുടാഃ ॥ ൨൫॥ വിരിഞ്ചിഃ പഞ്ചത്വം വ്രജതി ഹരിരാപ്നോതി വിരതിം വിനാശം കീനാശോ ഭജതി ധനദോ യാതി നിധനമ് । വിതന്ദ്രീ മാഹേന്ദ്രീ വിതതിരപി സംമീലിതദൃശാ മഹാസംഹാരേഽസ്മിന് വിഹരതി സതി ത്വത്പതിരസൌ ॥ ൨൬॥ ജപോ ജല്പഃ ശില്പം സകലമപി മുദ്രാവിരചനാ ഗതിഃ പ്രാദക്ഷിണ്യക്രമണമശനാദ്യാഹുതിവിധിഃ । പ്രണാമസ്സംവേശസ്സുഖമഖിലമാത്മാര്പണദൃശാ സപര്യാപര്യായസ്തവ ഭവതു യന്മേ വിലസിതമ് ॥ ൨൭॥ സുധാമപ്യാസ്വാദ്യ പ്രതിഭയജരാമൃത്യുഹരിണീം വിപദ്യന്തേ വിശ്വേ വിധിശതമഖാദ്യാ ദിവിഷദഃ । കരാലം യത്ക്ഷ്വേലം കബലിതവതഃ കാലകലനാ ന ശമ്ഭോസ്തന്മൂലം തവ ജനനി താടങ്കമഹിമാ ॥ ൨൮॥ കിരീടം വൈരിഞ്ചം പരിഹര പുരഃ കൈടഭഭിദഃ കഠോരേ കോടീരേ സ്ഖലസി ജഹി ജമ്ഭാരിമുകുടമ് । പ്രണമ്രേഷ്വേതേഷു പ്രസഭമുപയാതസ്യ ഭവനം ഭവസ്യാഭ്യുത്ഥാനേ തവ പരിജനോക്തിര്വിജയതേ ॥ ൨൯॥ സ്വദേഹോദ്ഭൂതാഭിര്ഘൃണിഭിരണിമാദ്യാഭിരഭിതോ നിഷേവ്യേ നിത്യേ ത്വാമഹമിതി സദാ ഭാവയതി യഃ । കിമാശ്ചര്യം തസ്യ ത്രിനയനസമൃദ്ധിം തൃണയതോ മഹാസംവര്താഗ്നിര്വിരചയതി നീരാജനവിധിമ് ॥ ൩൦॥ ചതുഷ്ഷഷ്ട്യാ തന്ത്രൈഃ സകലമതിസംധായ ഭുവനം സ്ഥിതസ്തത്തത്സിദ്ധിപ്രസവപരതന്ത്രൈഃ പശുപതിഃ । പുനസ്ത്വന്നിര്ബന്ധാദഖിലപുരുഷാര്ഥൈകഘടനാ- സ്വതന്ത്രം തേ തന്ത്രം ക്ഷിതിതലമവാതീതരദിദമ് ॥ ൩൧॥ ശിവഃ ശക്തിഃ കാമഃ ക്ഷിതിരഥ രവിഃ ശീതകിരണഃ സ്മരോ ഹംസഃ ശക്രസ്തദനു ച പരാമാരഹരയഃ । അമീ ഹൃല്ലേഖാഭിസ്തിസൃഭിരവസാനേഷു ഘടിതാ ഭജന്തേ വര്ണാസ്തേ തവ ജനനി നാമാവയവതാമ് ॥ ൩൨॥ സ്മരം യോനിം ലക്ഷ്മീം ത്രിതയമിദമാദൌ തവ മനോ- ര്നിധായൈകേ നിത്യേ നിരവധിമഹാഭോഗരസികാഃ । ഭജന്തി ത്വാം ചിന്താമണിഗുനനിബദ്ധാക്ഷവലയാഃ ശിവാഗ്നൌ ജുഹ്വന്തഃ സുരഭിഘൃതധാരാഹുതിശതൈഃ ॥ ൩൩॥ ശരീരം ത്വം ശമ്ഭോഃ ശശിമിഹിരവക്ഷോരുഹയുഗം തവാത്മാനം മന്യേ ഭഗവതി നവാത്മാനമനഘമ് । അതശ്ശേഷശ്ശേഷീത്യയമുഭയസാധാരണതയാ സ്ഥിതഃ സംബന്ധോ വാം സമരസപരാനന്ദപരയോഃ ॥ ൩൪॥ മനസ്ത്വം വ്യോമ ത്വം മരുദസി മരുത്സാരഥിരസി ത്വമാപസ്ത്വം ഭൂമിസ്ത്വയി പരിണതായാം ന ഹി പരമ് । ത്വമേവ സ്വാത്മാനം പരിണമയിതും വിശ്വവപുഷാ ചിദാനന്ദാകാരം ശിവയുവതി ഭാവേന ബിഭൃഷേ ॥ ൩൫॥ തവാജ്ഞാചക്രസ്ഥം തപനശശികോടിദ്യുതിധരം പരം ശമ്ഭും വന്ദേ പരിമിലിതപാര്ശ്വം പരചിതാ । യമാരാധ്യന് ഭക്ത്യാ രവിശശിശുചീനാമവിഷയേ നിരാലോകേഽലോകേ നിവസതി ഹി ഭാലോകഭുവനേ ॥ ൩൬॥ വിശുദ്ധൌ തേ ശുദ്ധസ്ഫടികവിശദം വ്യോമജനകം ശിവം സേവേ ദേവീമപി ശിവസമാനവ്യവസിതാമ് । യയോഃ കാന്ത്യാ യാന്ത്യാഃ ശശികിരണസാരൂപ്യസരണേ- വിധൂതാന്തര്ധ്വാന്താ വിലസതി ചകോരീവ ജഗതീ ॥ ൩൭॥ ഭജേ ഹംസദ്വന്ദ്വം കിമപി മഹതാം മാനസചരമ് । യദാലാപാദഷ്ടാദശഗുണിതവിദ്യാപരിണതി- ര്യദാദത്തേ ദോഷാദ് ഗുണമഖിലമദ്ഭ്യഃ പയ ഇവ ॥ ൩൮॥ തവ സ്വാധിഷ്ഠാനേ ഹുതവഹമധിഷ്ഠായ നിരതം തമീഡേ സംവര്തം ജനനി മഹതീം താം ച സമയാമ് । യദാലോകേ ലോകാന് ദഹതി മഹതി ക്രോധകലിതേ ദയാര്ദ്രാ യാ ദൃഷ്ടിഃ ശിശിരമുപചാരം രചയതി ॥ ൩൯॥ തടിത്ത്വന്തം ശക്ത്യാ തിമിരപരിപന്ഥിസ്ഫുരണയാ സ്ഫുരന്നാനാരത്നാഭരണപരിണദ്ധേന്ദ്രധനുഷമ് । തവ ശ്യാമം മേഘം കമപി മണിപൂരൈകശരണം നിഷേവേ വര്ഷന്തം ഹരമിഹിരതപ്തം ത്രിഭുവനമ് ॥ ൪൦॥ തവാധാരേ മൂലേ സഹ സമയയാ ലാസ്യപരയാ നവാത്മാനം മന്യേ നവരസമഹാതാണ്ഡവനടമ് । ഉഭാഭ്യാമേതാഭ്യാമുദയവിധിമുദ്ദിശ്യ ദയയാ സനാഥാഭ്യാം ജജ്ഞേ ജനകജനനീമജ്ജഗദിദമ് ॥ ൪൧॥ സൌന്ദര്യലഹരീ ഗതൈര്മാണിക്യത്വം ഗഗനമണിഭിഃ സാന്ദ്രഘടിതം കിരീടം തേ ഹൈമം ഹിമഗിരിസുതേ കീര്തയതി യഃ । സ നീഡേയച്ഛായാച്ഛുരണശബലം ചന്ദ്രശകലം ധനുഃ ശൌനാസീരം കിമിതി ന നിബധ്നാതി ധിഷണാമ് ॥ ൪൨॥ ധുനോതു ധ്വാന്തം നസ്തുലിതദലിതേന്ദീവരവനം ഘനസ്നിഗ്ധശ്ലക്ഷ്ണം ചികുരനികുരുമ്ബം തവ ശിവേ । യദീയം സൌരഭ്യം സഹജമുപലബ്ധും സുമനസോ വസന്ത്യസ്മിന് മന്യേ വലമഥനവാടീവിടപിനാമ് ॥ ൪൩॥ തനോതു ക്ഷേമം നസ്തവ വദനസൌന്ദര്യലഹരീ- പരീവാഹസ്രോതഃസരണിരിവ സീമന്തസരണിഃ । വഹന്തീ സിന്ദൂരം പ്രബലകബരീഭാരതിമിര- ദ്വിഷാം വൃന്ദൈര്ബന്ദീകൃതമിവ നവീനാര്കകിരണമ് ॥ ൪൪॥ അരാലൈഃ സ്വാഭാവ്യാദലികലഭസശ്രീഭിരലകൈഃ പരീതം തേ വക്ത്രം പരിഹസതി പങ്കേരുഹരുചിമ് । ദരസ്മേരേ യസ്മിന് ദശനരുചികിഞ്ജല്കരുചിരേ സുഗന്ധൌ മാദ്യന്തി സ്മരദഹനചക്ഷുര്മധുലിഹഃ ॥ ൪൫॥ ലലാടം ലാവണ്യദ്യുതിവിമലമാഭാതി തവ യ- ദ്ദ്വിതീയം തന്മന്യേ {മകുട}ഘടിതം ചന്ദ്രശകലമ് । വിപര്യാസന്യാസാദുഭയമപി സംഭൂയ ച മിഥഃ സുധാലേപസ്യൂതിഃ പരിണമതി രാകാഹിമകരഃ ॥ ൪൬॥ ഭ്രുവൌ ഭുഗ്നേ കിംചിദ്ഭുവനഭയഭങ്ഗവ്യസനിനി ത്വദീയേ നേത്രാഭ്യാം മധുകരരുചിഭ്യാം ധൃതഗുണമ് । ധനുര്മന്യേ സവ്യേതരകരഗൃഹീതം രതിപതേഃ പ്രകോഷ്ഠേ മുഷ്ടൌ ച സ്ഥഗയതി നിഗൂഢാന്തരമുമേ ॥ ൪൭॥ അഹഃ സൂതേ സവ്യം തവ നയനമര്കാത്മകതയാ ത്രിയാമാം വാമം തേ സൃജതി രജനീനായകതയാ । തൃതീയാ തേ ദൃഷ്ടിര്ദരദലിതഹേമാമ്ബുജരുചിഃ സമാധത്തേ സംധ്യാം ദിവസനിശയോരന്തരചരീമ് ॥ ൪൮॥ വിശാലാ കല്യാണീ സ്ഫുടരുചിരയോധ്യാ കുവലയൈഃ കൃപാധാരാധാരാ കിമപി മധുരാഭോഗവതികാ । അവന്തീ ദൃഷ്ടിസ്തേ ബഹുനഗരവിസ്താരവിജയാ ധ്രുവം തത്തന്നാമവ്യവഹരണയോഗ്യാ വിജയതേ ॥ ൪൯॥ കവീനാം സംദര്ഭസ്തബകമകരന്ദൈകരസികം കടാക്ഷവ്യാക്ഷേപഭ്രമരകലഭൌ കര്ണയുഗലമ് । അമുഞ്ചന്തൌ ദൃഷ്ട്വാ തവ നവരസാസ്വാദതരലാ- വസൂയാസംസര്ഗാദലികനയനം കിംചിദരുണമ് ॥ ൫൦॥ ശിവേ ശൃങ്ഗാരാര്ദ്രാ തദിതരജനേ കുത്സനപരാ സരോഷാ ഗങ്ഗായാം ഗിരിശചരിതേ വിസ്മയവതീ । (ഗിരിശനയനേ) ഹരാഹിഭ്യോ ഭീതാ സരസിരുഹസൌഭാഗ്യജനനീ (ജയിനീ) സഖീഷു സ്മേരാ തേ മയി ജനനീ ദൃഷ്ടിഃ സകരുണാ ॥ ൫൧॥ ഗതേ കര്ണാഭ്യര്ണം ഗരുത ഇവ പക്ഷ്മാണി ദധതീ പുരാം ഭേത്തുശ്ചിത്തപ്രശമരസവിദ്രാവണഫലേ । ഇമേ നേത്രേ ഗോത്രാധരപതികുലോത്തംസകലികേ തവാകര്ണാകൃഷ്ടസ്മരശരവിലാസം കലയതഃ ॥ ൫൨॥ വിഭക്തത്രൈവര്ണ്യം വ്യതികരിതലീലാഞ്ജനതയാ വിഭാതി ത്വന്നേത്രത്രിതയമിദമീശാനദയിതേ । പുനഃ സ്രഷ്ടും ദേവാന് ദ്രുഹിണഹരിരുദ്രാനുപരതാന് രജഃ സത്ത്വം ബിഭ്രത്തമ ഇതി ഗുണാനാം ത്രയമിവ ॥ ൫൩॥ പവിത്രീകര്തും നഃ പശുപതിപരാധീനഹൃദയേ ദയാമിത്രൈര്നേത്രൈരരുണധവലശ്യാമരുചിഭിഃ । നദഃ ശോണോ ഗങ്ഗാ തപനതനയേതി ധ്രുവമമും ത്രയാണാം തീര്ഥാനാമുപനയസി സംഭേദമനഘമ് ॥ ൫൪॥ നിമേഷോന്മേഷാഭ്യാം പ്രലയമുദയം യാതി ജഗതീ തവേത്യാഹുഃ സന്തോ ധരണിധരരാജന്യതനയേ । ത്വദുന്മേഷാജ്ജാതം ജഗദിദമശേഷം പ്രലയതഃ പരിത്രാതും ശങ്കേ പരിഹൃതനിമേഷാസ്തവ ദൃശഃ ॥ ൫൫॥ തവാപര്ണേ കര്ണേജപനയനപൈശുന്യചകിതാ നിലീയന്തേ തോയേ നിയതമനിമേഷാഃ ശഫരികാഃ । ഇയം ച ശ്രീര്ബദ്ധച്ഛദപുടകവാടം കുവലയമ് ജഹാതി പ്രത്യൂഷേ നിശി ച വിഘടയ്യ പ്രവിശതി ॥ ൫൬॥ ദൃശാ ദ്രാഘീയസ്യാ ദരദലിതനീലോത്പലരുചാ ദവീയാംസം ദീനം സ്നപയ കൃപയാ മാമപി ശിവേ । അനേനായം ധന്യോ ഭവതി ന ച തേ ഹാനിരിയതാ വനേ വാ ഹര്മ്യേ വാ സമകരനിപാതോ ഹിമകരഃ ॥ ൫൭॥ ന കേഷാമാധത്തേ കുസുമശരകോദണ്ഡകുതുകമ് । തിരശ്ചീനോ യത്ര ശ്രവണപഥമുല്ലങ്ഘ്യ വിലസ- ന്നപാങ്ഗവ്യാസങ്ഗോ ദിശതി ശരസംധാനധിഷണാമ് ॥ ൫൮॥ സ്ഫുരദ്ഗണ്ഡാഭോഗപ്രതിഫലിതതാടങ്കയുഗലം ചതുശ്ചക്രം മന്യേ തവ മുഖമിദം മന്മഥരഥമ് । യമാരുഹ്യ ദ്രുഹ്യത്യവനിരഥമര്കേന്ദുചരണം മഹാവീരോ മാരഃ പ്രമഥപതയേ സജ്ജിതവതേ ॥ ൫൯॥ സരസ്വത്യാഃ സൂക്തീരമൃതലഹരീകൌശലഹരീഃ പിബന്ത്യാഃ ശര്വാണി ശ്രവണചുലുകാഭ്യാമവിരലമ് । ചമത്കാരശ്ലാഘാചലിതശിരസഃ കുണ്ഡലഗണോ ഝണത്കാരൈസ്താരൈഃ പ്രതിവചനമാചഷ്ട ഇവ തേ ॥ ൬൦॥ അസൌ നാസാവംശസ്തുഹിനഗിരിവംശധ്വജപടി ത്വദീയോ നേദീയഃ ഫലതു ഫലമസ്മാകമുചിതമ് । വഹന്നന്തര്മുക്താഃ ശിശിരതരനിശ്വാസഗലിതം സമൃദ്ധ്യാ യത്താസാം ബഹിരപി ച മുക്താമണിധരഃ ॥ ൬൧॥ പ്രകൃത്യാ രക്തായാസ്തവ സുദതി ദന്തച്ഛദരുചേഃ പ്രവക്ഷ്യേ സാദൃശ്യം ജനയതു ഫലം വിദ്രുമലതാ । ന ബിമ്ബം തദ്ബിമ്ബപ്രതിഫലനരാഗാദരുണിതം തുലാമധ്യാരോഢും കഥമിവ വിലജ്ജേത കലയാ ॥ ൬൨॥ സ്മിതജ്യോത്സ്നാജാലം തവ വദനചന്ദ്രസ്യ പിബതാം ചകോരാണാമാസീദതിരസതയാ ചഞ്ചുജഡിമാ । അതസ്തേ ശീതാംശോരമൃതലഹരീമമ്ലരുചയഃ പിബന്തി സ്വച്ഛന്ദം നിശി നിശി ഭൃശം കാഞ്ജികധിയാ ॥ ൬൩॥ അവിശ്രാന്തം പത്യുര്ഗുണഗണകഥാമ്രേഡനജപാ ജപാപുഷ്പച്ഛായാ തവ ജനനി ജിഹ്വാ ജയതി സാ । യദഗ്രാസീനായാഃ സ്ഫടികദൃഷദച്ഛച്ഛവിമയീ സരസ്വത്യാ മൂര്തിഃ പരിണമതി മാണിക്യവപുഷാ ॥ ൬൪॥ രണേ ജിത്വാ ദൈത്യാനപഹൃതശിരസ്ത്രൈഃ കവചിഭിര്- നിവൃത്തൈശ്ചണ്ഡാംശത്രിപുരഹരനിര്മാല്യവിമുഖൈഃ । വിശാഖേന്ദ്രോപേന്ദ്രൈഃ ശശിവിശദകര്പൂരശകലാ വിപഞ്ച്യാ ഗായന്തീ വിവിധമപദാനം പശുപതേഃ ത്വയാരബ്ധേ വക്തും ചലിതശിരസാ സാധുവചനേ । തദീയൈര്മാധുര്യൈരപലപിതതന്ത്രീകലരവാം നിജാം വീണാം വാണീ നിചുലയതി ചോലേന നിഭൃതമ് ॥ ൬൬॥ കരാഗ്രേണ സ്പൃഷ്ടം തുഹിനഗിരിണാ വത്സലതയാ ഗിരീശേനോദസ്തം മുഹുരധരപാനാകുലതയാ । കരഗ്രാഹ്യം ശമ്ഭോര്മുഖമുകുരവൃന്തം ഗിരിസുതേ കഥങ്കാരം ബ്രൂമസ്തവ ചിബുകമൌപമ്യരഹിതമ് ॥ ൬൭॥ ഭുജാശ്ലേഷാന്നിത്യം പുരദമയിതുഃ കണ്ടകവതീ തവ ഗ്രീവാ ധത്തേ മുഖകമലനാലശ്രിയമിയമ് । സ്വതഃ ശ്വേതാ കാലാഗുരുബഹുലജമ്ബാലമലിനാ മൃണാലീലാലിത്യമ് വഹതി യദധോ ഹാരലതികാ ॥ ൬൮॥ ഗലേ രേഖാസ്തിസ്രോ ഗതിഗമകഗീതൈകനിപുണേ വിവാഹവ്യാനദ്ധപ്രഗുണഗുണസംഖ്യാപ്രതിഭുവഃ । വിരാജന്തേ നാനാവിധമധുരരാഗാകരഭുവാം ത്രയാണാം ഗ്രാമാണാം സ്ഥിതിനിയമസീമാന ഇവ തേ ॥ ൬൯॥ മൃണാലീമൃദ്വീനാം തവ ഭുജലതാനാം ചതസൃണാം ചതുര്ഭിഃ സൌന്ദര്യം സരസിജഭവഃ സ്തൌതി വദനൈഃ । നഖേഭ്യഃ സന്ത്രസ്യന് പ്രഥമമഥനാദന്ധകരിപോ- ശ്ചതുര്ണാം ശീര്ഷാണാം സമമഭയഹസ്താര്പണധിയാ ॥ ൭൦॥ നഖാനാമുദ്ദ്യോതൈര്നവനലിനരാഗം വിഹസതാം കരാണാം തേ കാന്തിം കഥയ കഥയാമഃ കഥമുമേ । കയാചിദ്വാ സാമ്യം ഭജതു കലയാ ഹന്ത കമലം യദി ക്രീഡല്ലക്ഷ്മീചരണതലലാക്ഷാരുണദലമ് ॥ ൭൧॥ തവേദം നഃ ഖേദം ഹരതു സതതം പ്രസ്നുതമുഖമ് । യദാലോക്യാശങ്കാകുലിതഹൃദയോ ഹാസജനകഃ സ്വകുമ്ഭൌ ഹേരമ്ബഃ പരിമൃശതി ഹസ്തേന ഝഡിതി ॥ ൭൨॥ അമൂ തേ വക്ഷോജാവമൃതരസമാണിക്യകുതുപൌ ന സംദേഹസ്പന്ദോ നഗപതിപതാകേ മനസി നഃ । പിബന്തൌ തൌ യസ്മാദവിദിതവധൂസങ്ഗരസികൌ കുമാരാവദ്യാപി ദ്വിരദവദനക്രൌഞ്ചദലനൌ ॥ ൭൩॥ വഹത്യമ്ബ സ്തമ്ബേരമദനുജകുമ്ഭപ്രകൃതിഭിഃ സമാരബ്ധാം മുക്താമണിഭിരമലാം ഹാരലതികാമ് । കുചാഭോഗോ ബിമ്ബാധരരുചിഭിരന്തഃ ശബലിതാം പ്രതാപവ്യാമിശ്രാം പുരദമയിതുഃ കീര്തിമിവ തേ ॥ ൭൪॥ തവ സ്തന്യം മന്യേ ധരണിധരകന്യേ ഹൃദയതഃ പയഃപാരാവാരഃ പരിവഹതി സാരസ്വതമിവ । ദയാവത്യാ ദത്തം ദ്രവിഡശിശുരാസ്വാദ്യ തവ യത് കവീനാം പ്രൌഢാനാമജനി കമനീയഃ കവയിതാ ॥ ൭൫॥ ഹരക്രോധജ്വാലാവലിഭിരവലീഢേന വപുഷാ ഗഭീരേ തേ നാഭീസരസി കൃതസങ്ഗോ മനസിജഃ । സമുത്തസ്ഥൌ തസ്മാദചലതനയേ ധൂമലതികാ ജനസ്താം ജാനീതേ തവ ജനനി രോമാവലിരിതി ॥ ൭൬॥ യദേതത് കാലിന്ദീതനുതരതരങ്ഗാകൃതി ശിവേ കൃശേ മധ്യേ കിംചിജ്ജനനി തവ യദ്ഭാതി സുധിയാമ് । വിമര്ദാദന്യോഽന്യം കുചകലശയോരന്തരഗതം തനൂഭൂതം വ്യോമ പ്രവിശദിവ നാഭിം കുഹരിണീമ് ॥ ൭൭॥ സ്ഥിരോ ഗങ്ഗാവര്തഃ സ്തനമുകുലരോമാവലിലതാ- കലാവാലം കുണ്ഡം കുസുമശരതേജോഹുതഭുജഃ । രതേര്ലീലാഗാരം കിമപി തവ നാഭിര്ഗിരിസുതേ ബിലദ്വാരം സിദ്ധേര്ഗിരിശനയനാനാം വിജയതേ ॥ ൭൮॥ നിസര്ഗക്ഷീണസ്യ സ്തനതടഭരേണ ക്ലമജുഷോ നമന്മൂര്തേര്നാരീതിലക ശനകൈസ്ത്രുട്യത ഇവ । ചിരം തേ മധ്യസ്യ ത്രുടിതതടിനീതീരതരുണാ സമാവസ്ഥാസ്ഥേമ്നോ ഭവതു കുശലം ശൈലതനയേ ॥ ൭൯॥ കുചൌ സദ്യഃസ്വിദ്യത്തടഘടിതകൂര്പാസഭിദുരൌ കഷന്തൌ ദോര്മൂലേ കനകകലശാഭൌ കലയതാ । തവ ത്രാതും ഭങ്ഗാദലമിതി വലഗ്നം തനുഭുവാ ത്രിധാ നദ്ധം ദേവി ത്രിവലി ലവലീവല്ലിഭിരിവ ॥ ൮൦॥ ഗുരുത്വം വിസ്താരം ക്ഷിതിധരപതിഃ പാര്വതി നിജാ- ന്നിതമ്ബാദാച്ഛിദ്യ ത്വയി ഹരണരൂപേണ നിദധേ । അതസ്തേ വിസ്തീര്ണോ ഗുരുരയമശേഷാം വസുമതീം നിതമ്ബപ്രാഗ്ഭാരഃ സ്ഥഗയതി ലഘുത്വം നയതി ച ॥ ൮൧॥ കരീന്ദ്രാണാം ശുണ്ഡാന് കനകകദലീകാണ്ഡപടലീ- മുഭാഭ്യാമൂരുഭ്യാമുഭയമപി നിര്ജിത്യ ഭവതീ । സുവൃത്താഭ്യാം പത്യുഃ പ്രണതികഠിനാഭ്യാം ഗിരിസുതേ വിജിഗ്യേ ജാനുഭ്യാം വിബുധകരികുമ്ഭദ്വയമസി ॥ ൮൨॥ പരാജേതും രുദ്രം ദ്വിഗുണശരഗര്ഭൌ ഗിരിസുതേ നിഷങ്ഗൌ ജങ്ഘേ തേ വിഷമവിശിഖോ ബാഢമകൃത । യദഗ്രേ ദൃശ്യന്തേ ദശശരഫലാഃ പാദയുഗലീ- നഖാഗ്രച്ഛദ്മാനഃ സുരമകുടശാണൈകനിശിതാഃ ॥ ൮൩॥ ശ്രുതീനാം മൂര്ധാനോ ദധതി തവ യൌ ശേഖരതയാ മമാപ്യേതൌ മാതഃ ശിരസി ദയയാ ധേഹി ചരണൌ । യയോഃ പാദ്യം പാഥഃ പശുപതിജടാജൂടതടിനീ യയോര്ലാക്ഷാലക്ഷ്മീരരുണഹരിചൂഡാമണിരുചിഃ ॥ ൮൪॥ സ്തവാസ്മൈ ദ്വന്ദ്വായ സ്ഫുടരുചിരസാലക്തകവതേ । അസൂയത്യത്യന്തം യദഭിഹനനായ സ്പൃഹയതേ പശൂനാമീശാനഃ പ്രമദവനകങ്കേലിതരവേ ॥ ൮൫॥ മൃഷാ കൃത്വാ ഗോത്രസ്ഖലനമഥ വൈലക്ഷ്യനമിതം ലലാടേ ഭര്താരം ചരണകമലേ താഡയതി തേ । ചിരാദന്തഃശല്യം ദഹനകൃതമുന്മൂലിതവതാ തുലാകോടിക്വാണൈഃ കിലികിലിതമീശാനരിപുണാ ॥ ൮൬॥ ഹിമാനീഹന്തവ്യം ഹിമഗിരിനിവാസൈകചതുരൌ നിശായാം നിദ്രാണം നിശി ചരമഭാഗേ ച വിശദൌ । വരം ലക്ഷ്മീപാത്രം ശ്രിയമതിസൃജന്തൌ സമയിനാം സരോജം ത്വത്പാദൌ ജനനി ജയതശ്ചിത്രമിഹ കിമ് ॥ ൮൭॥ പദം തേ കീര്തീനാം പ്രപദമപദം ദേവി വിപദാം കഥം നീതം സദ്ഭിഃ കഠിനകമഠീകര്പരതുലാമ് । കഥം വാ ബാഹുഭ്യാമുപയമനകാലേ പുരഭിദാ യദാദായ ന്യസ്തം ദൃഷദി ദയമാനേന മനസാ ॥ ൮൮॥ നഖൈര്നാകസ്ത്രീണാം കരകമലസംകോചശശിഭി- സ്തരൂണാം ദിവ്യാനാം ഹസത ഇവ തേ ചണ്ഡി ചരണൌ । ഫലാനി സ്വഃസ്ഥേഭ്യഃ കിസലയകരാഗ്രേണ ദദതാം ദരിദ്രേഭ്യോ ഭദ്രാം ശ്രിയമനിശമഹ്നായ ദദതൌ ॥ ൮൯॥ ദദാനേ ദീനേഭ്യഃ ശ്രിയമനിശമാശാനുസദൃശീ- തവാസ്മിന് മന്ദാരസ്തബകസുഭഗേ യാതു ചരണേ നിമജ്ജന്മജ്ജീവഃ കരണചരണഃ ഷട്ചരണതാമ് ॥ ൯൦॥ പദന്യാസക്രീഡാപരിചയമിവാരബ്ധുമനസഃ സ്ഖലന്തസ്തേ ഖേലം ഭവനകലഹംസാ ന ജഹതി । അതസ്തേഷാം ശിക്ഷാം സുഭഗമണിമഞ്ജീരരണിത- ച്ഛലാദാചക്ഷാണം ചരണകമലം ചാരുചരിതേ ॥ ൯൧॥ ഗതാസ്തേ മഞ്ചത്വം ദ്രുഹിണഹരിരുദ്രേശ്വരഭൃതഃ ശിവഃ സ്വച്ഛച്ഛായാഘടിതകപടപ്രച്ഛദപടഃ । ത്വദീയാനാം ഭാസാം പ്രതിഫലനരാഗാരുണതയാ ശരീരീ ശൃങ്ഗാരോ രസ ഇവ ദൃശാം ദോഗ്ധി കുതുകമ് ॥ ൯൨॥ അരാലാ കേശേഷു പ്രകൃതിസരലാ മന്ദഹസിതേ ശിരീഷാഭാ ചിത്തേ ദൃഷദുപലശോഭാ കുചതടേ । ഭൃശം തന്വീ മധ്യേ പൃഥുരുരസിജാരോഹവിഷയേ ജഗത്ത്രാതും ശമ്ഭോര്ജയതി കരുണാ കാചിദരുണാ ॥ ൯൩॥ കലങ്കഃ കസ്തൂരീ രജനികരബിമ്ബം ജലമയം കലാഭിഃ കര്പൂരൈര്മരകതകരണ്ഡം നിബിഡിതമ് । അതസ്ത്വദ്ഭോഗേന പ്രതിദിനമിദം രിക്തകുഹരം വിധിര്ഭൂയോ ഭൂയോ നിബിഡയതി നൂനം തവ കൃതേ ॥ ൯൪॥ പുരാരാതേരന്തഃപുരമസി തതസ്ത്വച്ചരണയോഃ സപര്യാമര്യാദാ തരലകരണാനാമസുലഭാ । തഥാ ഹ്യേതേ നീതാഃ ശതമഖമുഖാഃ സിദ്ധിമതുലാം തവ ദ്വാരോപാന്തസ്ഥിതിഭിരണിമാദ്യാഭിരമരാഃ ॥ ൯൫॥ കലത്രം വൈധാത്രം കതികതി ഭജന്തേ ന കവയഃ ശ്രിയോ ദേവ്യാഃ കോ വാ ന ഭവതി പതിഃ കൈരപി ധനൈഃ । മഹാദേവം ഹിത്വാ തവ സതി സതീനാമചരമേ കുചാഭ്യാമാസങ്ഗഃ കുരവകതരോരപ്യസുലഭഃ ॥ ൯൬॥ ഗിരാമാഹുര്ദേവീം ദ്രുഹിണഗൃഹിണീമാഗമവിദോ ഹരേഃ പത്നീം പദ്മാം ഹരസഹചരീമദ്രിതനയാമ് । തുരീയാ കാപി ത്വം ദുരധിഗമനിഃസീമമഹിമാ മഹാമായാ വിശ്വം ഭ്രമയസി പരബ്രഹ്മമഹിഷി ॥ ൯൭॥ കദാ കാലേ മാതഃ കഥയ കലിതാലക്തകരസം പിബേയം വിദ്യാര്ഥീ തവ ചരണനിര്ണേജനജലമ് । പ്രകൃത്യാ മൂകാനാമപി ച കവിതാകാരണതയാ കദാ ധത്തേ വാണീമുഖകമലതാമ്ബൂലരസതാമ് ॥ ൯൮॥ സരസ്വത്യാ ലക്ഷ്മ്യാ വിധിഹരിസപത്നോ വിഹരതേ രതേഃ പാതിവ്രത്യം ശിഥിലയതി രമ്യേണ വപുഷാ । ചിരം ജീവന്നേവ ക്ഷപിതപശുപാശവ്യതികരഃ പരാനന്ദാഭിഖ്യമ് രസയതി രസം ത്വദ്ഭജനവാന് ॥ ൯൯॥ പ്രദീപജ്വാലാഭിര്ദിവസകരനീരാജനവിധിഃ സുധാസൂതേശ്ചന്ദ്രോപലജലലവൈരര്ഘ്യരചനാ । സ്വകീയൈരമ്ഭോഭിഃ സലിലനിധിസൌഹിത്യകരണം ത്വദീയാഭിര്വാഗ്ഭിസ്തവ ജനനി വാചാം സ്തുതിരിയമ് ॥ ൧൦൦॥ ॥ ഇതി ശ്രീമത്പരമഹംസപരിവ്രാജകാചാര്യസ്യ ശ്രീഗോവിന്ദഭഗവത്പൂജ്യപാദശിഷ്യസ്യ ശ്രീമച്ഛങ്കരഭഗവതഃ കൃതൌ സൌന്ദര്യലഹരീ സമ്പൂര്ണാ ॥ ॥ ഓം തത്സത് ॥ (അനുബന്ധഃ സമാനീതഃ പദ്ഭ്യാം മണിമുകുരതാമമ്ബരമണി- ര്ഭയാദാസ്യാദന്തഃസ്തിമിതകിരണശ്രേണിമസൃണഃ । ( ദധാതി ത്വദ്വക്ത്രംപ്രതിഫലനമശ്രാന്തവികചം നിരാതങ്കം ചന്ദ്രാന്നിജഹൃദയപങ്കേരുഹമിവ ॥ ൧൦൧॥ സമുദ്ഭൂതസ്ഥൂലസ്തനഭരമുരശ്ചാരു ഹസിതം കടാക്ഷേ കന്ദര്പഃ കതിചന കദമ്ബദ്യുതി വപുഃ । ഹരസ്യ ത്വദ്ഭ്രാന്തിം മനസി ജനയന്തി സ്മ വിമലാഃ ഭവത്യാ യേ ഭക്താഃ പരിണതിരമീഷാമിയമുമേ ॥ ൧൦൨॥ നിധേ നിത്യസ്മേരേ നിരവധിഗുണേ നീതിനിപുണേ നിരാഘാതജ്ഞാനേ നിയമപരചിത്തൈകനിലയേ । നിയത്യാ നിര്മുക്തേ നിഖിലനിഗമാന്തസ്തുതിപദേ നിരാതങ്കേ നിത്യേ നിഗമയ മമാപി സ്തുതിമിമാമ് ॥ ൧൦൩॥
śivaḥ śaktyā yukto yadi bhavati śaktaḥ prabhavituṃ na cedevaṃ devo na khalu kuśalaḥ spanditumapi | atastvāmārādhyāṃ hariharaviriñcādibhirapi praṇantuṃ stotuṃ vā kathamakṛtapuṇyaḥ prabhavati || 1|| tanīyāṃsaṃ pāṃsuṃ tava caraṇapaṅkeruhabhavaṃ viriñcissañcinvan viracayati lokānavikalam | vahatyenaṃ śauriḥ kathamapi sahasreṇa śirasāṃ harassaṃkṣudyainaṃ bhajati bhasitoddhūlanavidhim || 2|| avidyānāmanta-stimira-mihiradvīpanagarī jaḍānāṃ caitanya-stabaka-makaranda-srutijharī | daridrāṇāṃ cintāmaṇiguṇanikā janmajaladhau nimagnānāṃ daṃṣṭrā muraripu-varāhasya bhavati || 3|| tvadanyaḥ pāṇibhyāmabhayavarado daivatagaṇaḥ tvamekā naivāsi prakaṭitavarābhītyabhinayā | bhayāt trātuṃ dātuṃ phalamapi ca vāñchāsamadhikaṃ śaraṇye lokānāṃ tava hi caraṇāveva nipuṇau || 4|| haristvāmārādhya praṇatajanasaubhāgyajananīṃ purā nārī bhūtvā puraripumapi kṣobhamanayat | smaro'pi tvāṃ natvā ratinayanalehyena vapuṣā munīnāmapyantaḥ prabhavati hi mohāya mahatām || 5|| dhanuḥ pauṣpaṃ maurvī madhukaramayī pañca viśikhāḥ vasantaḥ sāmanto malayamarudāyodhanarathaḥ | tathāpyekaḥ sarvaṃ himagirisute kāmapi kṛpām apāṅgātte labdhvā jagadida-manaṅgo vijayate || 6|| kvaṇatkāñcīdāmā karikalabhakumbhastananatā parikṣīṇā madhye pariṇataśaraccandravadanā | dhanurbāṇān pāśaṃ sṛṇimapi dadhānā karatalaiḥ purastādāstāṃ naḥ puramathiturāhopuruṣikā || 7|| sudhāsindhormadhye suraviṭapivāṭīparivṛte maṇidvīpe nīpopavanavati cintāmaṇigṛhe | śivākāre mañce paramaśivaparyaṅkanilayāṃ bhajanti tvāṃ dhanyāḥ katicana cidānandalaharīm || 8|| mahīṃ mūlādhāre kamapi maṇipūre hutavahaṃ sthitaṃ svādhiṣṭhāne hṛdi marutamākāśamupari | mano'pi bhrūmadhye sakalamapi bhitvā kulapathaṃ sahasrāre padme saha rahasi patyā viharase || 9|| sudhādhārāsāraiścaraṇayugalāntarvigalitaiḥ prapañcaṃ siñcantī punarapi rasāmnāyamahasaḥ | avāpya svāṃ bhūmiṃ bhujaganibhamadhyuṣṭavalayaṃ svamātmānaṃ kṛtvā svapiṣi kulakuṇḍe kuhariṇi || 10|| caturbhiḥ śrīkaṇṭhaiḥ śivayuvatibhiḥ pañcabhirapi prabhinnābhiḥ śambhornavabhirapi mūlaprakṛtibhiḥ | catuścatvāriṃśadvasudalakalāśratrivalaya- (trayaścatvāri) trirekhābhiḥ sārdhaṃ tava śaraṇakoṇāḥ pariṇatāḥ || 11|| (caraṇakoṇāḥ, bhavanakiṇāḥ) tvadīyaṃ saundaryaṃ tuhinagirikanye tulayituṃ kavīndrāḥ kalpante kathamapi viriñciprabhṛtayaḥ | tapobhirduṣprāpāmapi giriśasāyujyapadavīm || 12|| naraṃ varṣīyāṃsaṃ nayanavirasaṃ narmasu jaḍaṃ tavāpāṅgāloke patitamanudhāvanti śataśaḥ | galadveṇībandhāḥ kucakalaśavisrastasicayā haṭhāt truṭyatkāñcyo vigalitadukūlā yuvatayaḥ || 13|| kṣitau ṣaṭpañcāśad dvisamadhikapañcāśadudake hutāśe dvāṣaṣṭiścaturadhikapañcāśadanile | divi dviṣṣaṭtriṃśanmanasi ca catuṣṣaṣṭiriti ye mayūkhāsteṣāmapyupari tava pādāmbujayugam || 14|| śarajjyotsnāśuddhāṃ śaśiyutajaṭājūṭamakuṭāṃ varatrāsatrāṇasphaṭikaghaṭikāpustakakarām | sakṛnna tvā natvā kathamiva satāṃ saṃnnidadhate madhukṣīradrākṣāmadhurimadhurīṇāḥ bhaṇitayaḥ || 15|| kavīndrāṇāṃ cetaḥkamalavanabālātaparuciṃ bhajante ye santaḥ katicidaruṇāmeva bhavatīm | viriñcipreyasyāstaruṇataraśṛṅgāralaharī- gabhīrābhirvāgbhirvidadhati satāṃ rañjanamamī || 16|| savitrībhirvācāṃ śaśimaṇiśilābhaṅgarucibhiḥ vaśinyādyābhistvāṃ saha janani saṃcintayati yaḥ | sa kartā kāvyānāṃ bhavati mahatāṃ bhaṅgirucibhiḥ vacobhirvāgdevīvadanakamalāmodamadhuraiḥ || 17|| tanucchāyābhiste taruṇataraṇiśrīsaraṇibhiḥ divaṃ sarvāmurvīmaruṇimani magnāṃ smarati yaḥ | bhavantyasya trasyadvanahariṇaśālīnanayanāḥ sahorvaśyā vaśyāḥ kati kati na gīrvāṇagaṇikāḥ || 18|| mukhaṃ binduṃ kṛtvā kucayugamadhastasya tadadho harārdhaṃ dhyāyedyo haramahiṣi te manmathakalām | sa sadyaḥ saṃkṣobhaṃ nayati vanitā ityatilaghu trilokīmapyāśu bhramayati ravīndustanayugām || 19|| kirantīmaṅgebhyaḥ kiraṇanikurambāmṛtarasaṃ hṛdi tvāmādhatte himakaraśilāmūrtimiva yaḥ | sa sarpāṇāṃ darpaṃ śamayati śakuntādhipa iva jvarapluṣṭān dṛṣṭyā sukhayati sudhādhārasirayā || 20|| taṭillekhātanvīṃ tapanaśaśivaiśvānaramayīṃ niṣaṇṇāṃ ṣaṇṇāmapyupari kamalānāṃ tava kalām | mahāpadmāṭavyāṃ mṛditamalamāyena manasā mahāntaḥ paśyanto dadhati paramāhlādalaharīm || 21|| bhavāni tvaṃ dāse mayi vitara dṛṣṭiṃ sakaruṇā- miti stotuṃ vāñchan kathayati bhavāni tvamiti yaḥ | tadaiva tvaṃ tasmai diśasi nijasāyujyapadavīṃ mukundabrahmendrasphuṭamakuṭanīrājitapadām || 22|| tvayā hṛtvā vāmaṃ vapuraparitṛptena manasā śarīrārdhaṃ śambhoraparamapi śaṅke hṛtamabhūt | yadetattvadrūpaṃ sakalamaruṇābhaṃ trinayanaṃ kucābhyāmānamraṃ kuṭilaśaśicūḍālamakuṭam || 23|| jagatsūte dhātā hariravati rudraḥ kṣapayate tiraskurvannetatsvamapi vapurīśastirayati | sadāpūrvaḥ sarvaṃ tadidamanugṛhṇāti ca śiva- stavājñāmālambya kṣaṇacalitayorbhrūlatikayoḥ || 24|| trayāṇāṃ devānāṃ triguṇajanitānāṃ tava śive bhavet pūjā pūjā tava caraṇayoryā viracitā | tathā hi tvatpādodvahanamaṇipīṭhasya nikaṭe sthitā hyete śaśvanmukulitakarottaṃsamakuṭāḥ || 25|| viriñciḥ pañcatvaṃ vrajati harirāpnoti viratiṃ vināśaṃ kīnāśo bhajati dhanado yāti nidhanam | vitandrī māhendrī vitatirapi saṃmīlitadṛśā mahāsaṃhāre'smin viharati sati tvatpatirasau || 26|| japo jalpaḥ śilpaṃ sakalamapi mudrāviracanā gatiḥ prādakṣiṇyakramaṇamaśanādyāhutividhiḥ | praṇāmassaṃveśassukhamakhilamātmārpaṇadṛśā saparyāparyāyastava bhavatu yanme vilasitam || 27|| sudhāmapyāsvādya pratibhayajarāmṛtyuhariṇīṃ vipadyante viśve vidhiśatamakhādyā diviṣadaḥ | karālaṃ yatkṣvelaṃ kabalitavataḥ kālakalanā na śambhostanmūlaṃ tava janani tāṭaṅkamahimā || 28|| kirīṭaṃ vairiñcaṃ parihara puraḥ kaiṭabhabhidaḥ kaṭhore koṭīre skhalasi jahi jambhārimukuṭam | praṇamreṣveteṣu prasabhamupayātasya bhavanaṃ bhavasyābhyutthāne tava parijanoktirvijayate || 29|| svadehodbhūtābhirghṛṇibhiraṇimādyābhirabhito niṣevye nitye tvāmahamiti sadā bhāvayati yaḥ | kimāścaryaṃ tasya trinayanasamṛddhiṃ tṛṇayato mahāsaṃvartāgnirviracayati nīrājanavidhim || 30|| catuṣṣaṣṭyā tantraiḥ sakalamatisaṃdhāya bhuvanaṃ sthitastattatsiddhiprasavaparatantraiḥ paśupatiḥ | punastvannirbandhādakhilapuruṣārthaikaghaṭanā- svatantraṃ te tantraṃ kṣititalamavātītaradidam || 31|| śivaḥ śaktiḥ kāmaḥ kṣitiratha raviḥ śītakiraṇaḥ smaro haṃsaḥ śakrastadanu ca parāmāraharayaḥ | amī hṛllekhābhistisṛbhiravasāneṣu ghaṭitā bhajante varṇāste tava janani nāmāvayavatām || 32|| smaraṃ yoniṃ lakṣmīṃ tritayamidamādau tava mano- rnidhāyaike nitye niravadhimahābhogarasikāḥ | bhajanti tvāṃ cintāmaṇigunanibaddhākṣavalayāḥ śivāgnau juhvantaḥ surabhighṛtadhārāhutiśataiḥ || 33|| śarīraṃ tvaṃ śambhoḥ śaśimihiravakṣoruhayugaṃ tavātmānaṃ manye bhagavati navātmānamanagham | ataśśeṣaśśeṣītyayamubhayasādhāraṇatayā sthitaḥ saṃbandho vāṃ samarasaparānandaparayoḥ || 34|| manastvaṃ vyoma tvaṃ marudasi marutsārathirasi tvamāpastvaṃ bhūmistvayi pariṇatāyāṃ na hi param | tvameva svātmānaṃ pariṇamayituṃ viśvavapuṣā cidānandākāraṃ śivayuvati bhāvena bibhṛṣe || 35|| tavājñācakrasthaṃ tapanaśaśikoṭidyutidharaṃ paraṃ śambhuṃ vande parimilitapārśvaṃ paracitā | yamārādhyan bhaktyā raviśaśiśucīnāmaviṣaye nirāloke'loke nivasati hi bhālokabhuvane || 36|| viśuddhau te śuddhasphaṭikaviśadaṃ vyomajanakaṃ śivaṃ seve devīmapi śivasamānavyavasitām | yayoḥ kāntyā yāntyāḥ śaśikiraṇasārūpyasaraṇe- vidhūtāntardhvāntā vilasati cakorīva jagatī || 37|| bhaje haṃsadvandvaṃ kimapi mahatāṃ mānasacaram | yadālāpādaṣṭādaśaguṇitavidyāpariṇati- ryadādatte doṣād guṇamakhilamadbhyaḥ paya iva || 38|| tava svādhiṣṭhāne hutavahamadhiṣṭhāya nirataṃ tamīḍe saṃvartaṃ janani mahatīṃ tāṃ ca samayām | yadāloke lokān dahati mahati krodhakalite dayārdrā yā dṛṣṭiḥ śiśiramupacāraṃ racayati || 39|| taṭittvantaṃ śaktyā timiraparipanthisphuraṇayā sphurannānāratnābharaṇapariṇaddhendradhanuṣam | tava śyāmaṃ meghaṃ kamapi maṇipūraikaśaraṇaṃ niṣeve varṣantaṃ haramihirataptaṃ tribhuvanam || 40|| tavādhāre mūle saha samayayā lāsyaparayā navātmānaṃ manye navarasamahātāṇḍavanaṭam | ubhābhyāmetābhyāmudayavidhimuddiśya dayayā sanāthābhyāṃ jajñe janakajananīmajjagadidam || 41|| saundaryalaharī gatairmāṇikyatvaṃ gaganamaṇibhiḥ sāndraghaṭitaṃ kirīṭaṃ te haimaṃ himagirisute kīrtayati yaḥ | sa nīḍeyacchāyācchuraṇaśabalaṃ candraśakalaṃ dhanuḥ śaunāsīraṃ kimiti na nibadhnāti dhiṣaṇām || 42|| dhunotu dhvāntaṃ nastulitadalitendīvaravanaṃ ghanasnigdhaślakṣṇaṃ cikuranikurumbaṃ tava śive | yadīyaṃ saurabhyaṃ sahajamupalabdhuṃ sumanaso vasantyasmin manye valamathanavāṭīviṭapinām || 43|| tanotu kṣemaṃ nastava vadanasaundaryalaharī- parīvāhasrotaḥsaraṇiriva sīmantasaraṇiḥ | vahantī sindūraṃ prabalakabarībhāratimira- dviṣāṃ vṛndairbandīkṛtamiva navīnārkakiraṇam || 44|| arālaiḥ svābhāvyādalikalabhasaśrībhiralakaiḥ parītaṃ te vaktraṃ parihasati paṅkeruharucim | darasmere yasmin daśanarucikiñjalkarucire sugandhau mādyanti smaradahanacakṣurmadhulihaḥ || 45|| lalāṭaṃ lāvaṇyadyutivimalamābhāti tava ya- ddvitīyaṃ tanmanye {makuṭa}ghaṭitaṃ candraśakalam | viparyāsanyāsādubhayamapi saṃbhūya ca mithaḥ sudhālepasyūtiḥ pariṇamati rākāhimakaraḥ || 46|| bhruvau bhugne kiṃcidbhuvanabhayabhaṅgavyasanini tvadīye netrābhyāṃ madhukararucibhyāṃ dhṛtaguṇam | dhanurmanye savyetarakaragṛhītaṃ ratipateḥ prakoṣṭhe muṣṭau ca sthagayati nigūḍhāntaramume || 47|| ahaḥ sūte savyaṃ tava nayanamarkātmakatayā triyāmāṃ vāmaṃ te sṛjati rajanīnāyakatayā | tṛtīyā te dṛṣṭirdaradalitahemāmbujaruciḥ samādhatte saṃdhyāṃ divasaniśayorantaracarīm || 48|| viśālā kalyāṇī sphuṭarucirayodhyā kuvalayaiḥ kṛpādhārādhārā kimapi madhurābhogavatikā | avantī dṛṣṭiste bahunagaravistāravijayā dhruvaṃ tattannāmavyavaharaṇayogyā vijayate || 49|| kavīnāṃ saṃdarbhastabakamakarandaikarasikaṃ kaṭākṣavyākṣepabhramarakalabhau karṇayugalam | amuñcantau dṛṣṭvā tava navarasāsvādataralā- vasūyāsaṃsargādalikanayanaṃ kiṃcidaruṇam || 50|| śive śṛṅgārārdrā taditarajane kutsanaparā saroṣā gaṅgāyāṃ giriśacarite vismayavatī | (giriśanayane) harāhibhyo bhītā sarasiruhasaubhāgyajananī (jayinī) sakhīṣu smerā te mayi jananī dṛṣṭiḥ sakaruṇā || 51|| gate karṇābhyarṇaṃ garuta iva pakṣmāṇi dadhatī purāṃ bhettuścittapraśamarasavidrāvaṇaphale | ime netre gotrādharapatikulottaṃsakalike tavākarṇākṛṣṭasmaraśaravilāsaṃ kalayataḥ || 52|| vibhaktatraivarṇyaṃ vyatikaritalīlāñjanatayā vibhāti tvannetratritayamidamīśānadayite | punaḥ sraṣṭuṃ devān druhiṇaharirudrānuparatān rajaḥ sattvaṃ bibhrattama iti guṇānāṃ trayamiva || 53|| pavitrīkartuṃ naḥ paśupatiparādhīnahṛdaye dayāmitrairnetrairaruṇadhavalaśyāmarucibhiḥ | nadaḥ śoṇo gaṅgā tapanatanayeti dhruvamamuṃ trayāṇāṃ tīrthānāmupanayasi saṃbhedamanagham || 54|| nimeṣonmeṣābhyāṃ pralayamudayaṃ yāti jagatī tavetyāhuḥ santo dharaṇidhararājanyatanaye | tvadunmeṣājjātaṃ jagadidamaśeṣaṃ pralayataḥ paritrātuṃ śaṅke parihṛtanimeṣāstava dṛśaḥ || 55|| tavāparṇe karṇejapanayanapaiśunyacakitā nilīyante toye niyatamanimeṣāḥ śapharikāḥ | iyaṃ ca śrīrbaddhacchadapuṭakavāṭaṃ kuvalayam jahāti pratyūṣe niśi ca vighaṭayya praviśati || 56|| dṛśā drāghīyasyā daradalitanīlotpalarucā davīyāṃsaṃ dīnaṃ snapaya kṛpayā māmapi śive | anenāyaṃ dhanyo bhavati na ca te hāniriyatā vane vā harmye vā samakaranipāto himakaraḥ || 57|| na keṣāmādhatte kusumaśarakodaṇḍakutukam | tiraścīno yatra śravaṇapathamullaṅghya vilasa- nnapāṅgavyāsaṅgo diśati śarasaṃdhānadhiṣaṇām || 58|| sphuradgaṇḍābhogapratiphalitatāṭaṅkayugalaṃ catuścakraṃ manye tava mukhamidaṃ manmatharatham | yamāruhya druhyatyavanirathamarkenducaraṇaṃ mahāvīro māraḥ pramathapataye sajjitavate || 59|| sarasvatyāḥ sūktīramṛtalaharīkauśalaharīḥ pibantyāḥ śarvāṇi śravaṇaculukābhyāmaviralam | camatkāraślāghācalitaśirasaḥ kuṇḍalagaṇo jhaṇatkāraistāraiḥ prativacanamācaṣṭa iva te || 60|| asau nāsāvaṃśastuhinagirivaṃśadhvajapaṭi tvadīyo nedīyaḥ phalatu phalamasmākamucitam | vahannantarmuktāḥ śiśirataraniśvāsagalitaṃ samṛddhyā yattāsāṃ bahirapi ca muktāmaṇidharaḥ || 61|| prakṛtyā raktāyāstava sudati dantacchadaruceḥ pravakṣye sādṛśyaṃ janayatu phalaṃ vidrumalatā | na bimbaṃ tadbimbapratiphalanarāgādaruṇitaṃ tulāmadhyāroḍhuṃ kathamiva vilajjeta kalayā || 62|| smitajyotsnājālaṃ tava vadanacandrasya pibatāṃ cakorāṇāmāsīdatirasatayā cañcujaḍimā | ataste śītāṃśoramṛtalaharīmamlarucayaḥ pibanti svacchandaṃ niśi niśi bhṛśaṃ kāñjikadhiyā || 63|| aviśrāntaṃ patyurguṇagaṇakathāmreḍanajapā japāpuṣpacchāyā tava janani jihvā jayati sā | yadagrāsīnāyāḥ sphaṭikadṛṣadacchacchavimayī sarasvatyā mūrtiḥ pariṇamati māṇikyavapuṣā || 64|| raṇe jitvā daityānapahṛtaśirastraiḥ kavacibhir- nivṛttaiścaṇḍāṃśatripuraharanirmālyavimukhaiḥ | viśākhendropendraiḥ śaśiviśadakarpūraśakalā vipañcyā gāyantī vividhamapadānaṃ paśupateḥ tvayārabdhe vaktuṃ calitaśirasā sādhuvacane | tadīyairmādhuryairapalapitatantrīkalaravāṃ nijāṃ vīṇāṃ vāṇī niculayati colena nibhṛtam || 66|| karāgreṇa spṛṣṭaṃ tuhinagiriṇā vatsalatayā girīśenodastaṃ muhuradharapānākulatayā | karagrāhyaṃ śambhormukhamukuravṛntaṃ girisute kathaṅkāraṃ brūmastava cibukamaupamyarahitam || 67|| bhujāśleṣānnityaṃ puradamayituḥ kaṇṭakavatī tava grīvā dhatte mukhakamalanālaśriyamiyam | svataḥ śvetā kālāgurubahulajambālamalinā mṛṇālīlālityam vahati yadadho hāralatikā || 68|| gale rekhāstisro gatigamakagītaikanipuṇe vivāhavyānaddhapraguṇaguṇasaṃkhyāpratibhuvaḥ | virājante nānāvidhamadhurarāgākarabhuvāṃ trayāṇāṃ grāmāṇāṃ sthitiniyamasīmāna iva te || 69|| mṛṇālīmṛdvīnāṃ tava bhujalatānāṃ catasṛṇāṃ caturbhiḥ saundaryaṃ sarasijabhavaḥ stauti vadanaiḥ | nakhebhyaḥ santrasyan prathamamathanādandhakaripo- ścaturṇāṃ śīrṣāṇāṃ samamabhayahastārpaṇadhiyā || 70|| nakhānāmuddyotairnavanalinarāgaṃ vihasatāṃ karāṇāṃ te kāntiṃ kathaya kathayāmaḥ kathamume | kayācidvā sāmyaṃ bhajatu kalayā hanta kamalaṃ yadi krīḍallakṣmīcaraṇatalalākṣāruṇadalam || 71|| tavedaṃ naḥ khedaṃ haratu satataṃ prasnutamukham | yadālokyāśaṅkākulitahṛdayo hāsajanakaḥ svakumbhau herambaḥ parimṛśati hastena jhaḍiti || 72|| amū te vakṣojāvamṛtarasamāṇikyakutupau na saṃdehaspando nagapatipatāke manasi naḥ | pibantau tau yasmādaviditavadhūsaṅgarasikau kumārāvadyāpi dviradavadanakrauñcadalanau || 73|| vahatyamba stamberamadanujakumbhaprakṛtibhiḥ samārabdhāṃ muktāmaṇibhiramalāṃ hāralatikām | kucābhogo bimbādhararucibhirantaḥ śabalitāṃ pratāpavyāmiśrāṃ puradamayituḥ kīrtimiva te || 74|| tava stanyaṃ manye dharaṇidharakanye hṛdayataḥ payaḥpārāvāraḥ parivahati sārasvatamiva | dayāvatyā dattaṃ draviḍaśiśurāsvādya tava yat kavīnāṃ prauḍhānāmajani kamanīyaḥ kavayitā || 75|| harakrodhajvālāvalibhiravalīḍhena vapuṣā gabhīre te nābhīsarasi kṛtasaṅgo manasijaḥ | samuttasthau tasmādacalatanaye dhūmalatikā janastāṃ jānīte tava janani romāvaliriti || 76|| yadetat kālindītanutarataraṅgākṛti śive kṛśe madhye kiṃcijjanani tava yadbhāti sudhiyām | vimardādanyo'nyaṃ kucakalaśayorantaragataṃ tanūbhūtaṃ vyoma praviśadiva nābhiṃ kuhariṇīm || 77|| sthiro gaṅgāvartaḥ stanamukularomāvalilatā- kalāvālaṃ kuṇḍaṃ kusumaśaratejohutabhujaḥ | raterlīlāgāraṃ kimapi tava nābhirgirisute biladvāraṃ siddhergiriśanayanānāṃ vijayate || 78|| nisargakṣīṇasya stanataṭabhareṇa klamajuṣo namanmūrternārītilaka śanakaistruṭyata iva | ciraṃ te madhyasya truṭitataṭinītīrataruṇā samāvasthāsthemno bhavatu kuśalaṃ śailatanaye || 79|| kucau sadyaḥsvidyattaṭaghaṭitakūrpāsabhidurau kaṣantau dormūle kanakakalaśābhau kalayatā | tava trātuṃ bhaṅgādalamiti valagnaṃ tanubhuvā tridhā naddhaṃ devi trivali lavalīvallibhiriva || 80|| gurutvaṃ vistāraṃ kṣitidharapatiḥ pārvati nijā- nnitambādācchidya tvayi haraṇarūpeṇa nidadhe | ataste vistīrṇo gururayamaśeṣāṃ vasumatīṃ nitambaprāgbhāraḥ sthagayati laghutvaṃ nayati ca || 81|| karīndrāṇāṃ śuṇḍān kanakakadalīkāṇḍapaṭalī- mubhābhyāmūrubhyāmubhayamapi nirjitya bhavatī | suvṛttābhyāṃ patyuḥ praṇatikaṭhinābhyāṃ girisute vijigye jānubhyāṃ vibudhakarikumbhadvayamasi || 82|| parājetuṃ rudraṃ dviguṇaśaragarbhau girisute niṣaṅgau jaṅghe te viṣamaviśikho bāḍhamakṛta | yadagre dṛśyante daśaśaraphalāḥ pādayugalī- nakhāgracchadmānaḥ suramakuṭaśāṇaikaniśitāḥ || 83|| śrutīnāṃ mūrdhāno dadhati tava yau śekharatayā mamāpyetau mātaḥ śirasi dayayā dhehi caraṇau | yayoḥ pādyaṃ pāthaḥ paśupatijaṭājūṭataṭinī yayorlākṣālakṣmīraruṇaharicūḍāmaṇiruciḥ || 84|| stavāsmai dvandvāya sphuṭarucirasālaktakavate | asūyatyatyantaṃ yadabhihananāya spṛhayate paśūnāmīśānaḥ pramadavanakaṅkelitarave || 85|| mṛṣā kṛtvā gotraskhalanamatha vailakṣyanamitaṃ lalāṭe bhartāraṃ caraṇakamale tāḍayati te | cirādantaḥśalyaṃ dahanakṛtamunmūlitavatā tulākoṭikvāṇaiḥ kilikilitamīśānaripuṇā || 86|| himānīhantavyaṃ himagirinivāsaikacaturau niśāyāṃ nidrāṇaṃ niśi caramabhāge ca viśadau | varaṃ lakṣmīpātraṃ śriyamatisṛjantau samayināṃ sarojaṃ tvatpādau janani jayataścitramiha kim || 87|| padaṃ te kīrtīnāṃ prapadamapadaṃ devi vipadāṃ kathaṃ nītaṃ sadbhiḥ kaṭhinakamaṭhīkarparatulām | kathaṃ vā bāhubhyāmupayamanakāle purabhidā yadādāya nyastaṃ dṛṣadi dayamānena manasā || 88|| nakhairnākastrīṇāṃ karakamalasaṃkocaśaśibhi- starūṇāṃ divyānāṃ hasata iva te caṇḍi caraṇau | phalāni svaḥsthebhyaḥ kisalayakarāgreṇa dadatāṃ daridrebhyo bhadrāṃ śriyamaniśamahnāya dadatau || 89|| dadāne dīnebhyaḥ śriyamaniśamāśānusadṛśī- tavāsmin mandārastabakasubhage yātu caraṇe nimajjanmajjīvaḥ karaṇacaraṇaḥ ṣaṭcaraṇatām || 90|| padanyāsakrīḍāparicayamivārabdhumanasaḥ skhalantaste khelaṃ bhavanakalahaṃsā na jahati | atasteṣāṃ śikṣāṃ subhagamaṇimañjīraraṇita- cchalādācakṣāṇaṃ caraṇakamalaṃ cārucarite || 91|| gatāste mañcatvaṃ druhiṇaharirudreśvarabhṛtaḥ śivaḥ svacchacchāyāghaṭitakapaṭapracchadapaṭaḥ | tvadīyānāṃ bhāsāṃ pratiphalanarāgāruṇatayā śarīrī śṛṅgāro rasa iva dṛśāṃ dogdhi kutukam || 92|| arālā keśeṣu prakṛtisaralā mandahasite śirīṣābhā citte dṛṣadupalaśobhā kucataṭe | bhṛśaṃ tanvī madhye pṛthururasijārohaviṣaye jagattrātuṃ śambhorjayati karuṇā kācidaruṇā || 93|| kalaṅkaḥ kastūrī rajanikarabimbaṃ jalamayaṃ kalābhiḥ karpūrairmarakatakaraṇḍaṃ nibiḍitam | atastvadbhogena pratidinamidaṃ riktakuharaṃ vidhirbhūyo bhūyo nibiḍayati nūnaṃ tava kṛte || 94|| purārāterantaḥpuramasi tatastvaccaraṇayoḥ saparyāmaryādā taralakaraṇānāmasulabhā | tathā hyete nītāḥ śatamakhamukhāḥ siddhimatulāṃ tava dvāropāntasthitibhiraṇimādyābhiramarāḥ || 95|| kalatraṃ vaidhātraṃ katikati bhajante na kavayaḥ śriyo devyāḥ ko vā na bhavati patiḥ kairapi dhanaiḥ | mahādevaṃ hitvā tava sati satīnāmacarame kucābhyāmāsaṅgaḥ kuravakatarorapyasulabhaḥ || 96|| girāmāhurdevīṃ druhiṇagṛhiṇīmāgamavido hareḥ patnīṃ padmāṃ harasahacarīmadritanayām | turīyā kāpi tvaṃ duradhigamaniḥsīmamahimā mahāmāyā viśvaṃ bhramayasi parabrahmamahiṣi || 97|| kadā kāle mātaḥ kathaya kalitālaktakarasaṃ pibeyaṃ vidyārthī tava caraṇanirṇejanajalam | prakṛtyā mūkānāmapi ca kavitākāraṇatayā kadā dhatte vāṇīmukhakamalatāmbūlarasatām || 98|| sarasvatyā lakṣmyā vidhiharisapatno viharate rateḥ pātivratyaṃ śithilayati ramyeṇa vapuṣā | ciraṃ jīvanneva kṣapitapaśupāśavyatikaraḥ parānandābhikhyam rasayati rasaṃ tvadbhajanavān || 99|| pradīpajvālābhirdivasakaranīrājanavidhiḥ sudhāsūteścandropalajalalavairarghyaracanā | svakīyairambhobhiḥ salilanidhisauhityakaraṇaṃ tvadīyābhirvāgbhistava janani vācāṃ stutiriyam || 100|| || iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasya śrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau saundaryalaharī sampūrṇā || || oṃ tatsat || (anubandhaḥ samānītaḥ padbhyāṃ maṇimukuratāmambaramaṇi- rbhayādāsyādantaḥstimitakiraṇaśreṇimasṛṇaḥ | ( dadhāti tvadvaktraṃpratiphalanamaśrāntavikacaṃ nirātaṅkaṃ candrānnijahṛdayapaṅkeruhamiva || 101|| samudbhūtasthūlastanabharamuraścāru hasitaṃ kaṭākṣe kandarpaḥ katicana kadambadyuti vapuḥ | harasya tvadbhrāntiṃ manasi janayanti sma vimalāḥ bhavatyā ye bhaktāḥ pariṇatiramīṣāmiyamume || 102|| nidhe nityasmere niravadhiguṇe nītinipuṇe nirāghātajñāne niyamaparacittaikanilaye | niyatyā nirmukte nikhilanigamāntastutipade nirātaṅke nitye nigamaya mamāpi stutimimām || 103||
അർഥം:सौन्दर्यलहरी — "सौंदर्य की तरंगें" — दिव्य माता (देवी, त्रिपुरसुन्दरी) की लगभग सौ श्लोकों की स्तुति है, जो आदि शंकराचार्य की कृति मानी जाती है। प्रथम भाग आनन्दलहरी ("आनंद की तरंग", श्लोक १–४१) ब्रह्म के गतिशील रूप शक्ति, श्रीचक्र की उपासना व अंतर्ध्यान का वर्णन करता है; द्वितीय भाग सौन्दर्यलहरी (श्लोक ४२–१००, कुछ संस्करणों में तीन अधिक) देवी के नख-शिख सौंदर्य का भव्य वर्णन है। इसका प्रथम श्लोक ही यह परम सत्य घोषित करता है कि शिव शक्ति से युक्त होकर ही कार्य कर सकते हैं — शक्ति ही प्रभु का प्राण है — और प्रत्येक श्लोक अपना सर्वस्व देवी के चरणों में अर्पित करता है। शिखरिणी छंद में रचित यह एक साथ भक्ति-काव्य, तंत्र-ग्रंथ व श्रीविद्या परम्परा का सर्वप्रिय स्तोत्र है।
പദം-പദം അർഥം
ഉച്ചാരണം കേൾക്കാൻ ഏതെങ്കിലും പദത്തിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യൂ
सौन्दर्यलहरी പാരായണ ഫലങ്ങൾ
The supreme hymn to the beauty and power of the Divine Mother — its recitation is held to bring Her grace in full: prosperity, eloquence, beauty, health and spiritual awakening.
Each of the verses is traditionally a mantra in itself, with an associated yantra and a specific fruit (phala) when recited with devotion.
Verses 1–41 (Ananda Lahari) support Sri Chakra worship and inner (kundalini) meditation; verses 42–100 cultivate love and surrender through contemplation of Her form.
Recited for the removal of obstacles and disease, for progeny and a happy married life, and for the awakening of wisdom and devotion.
Most powerful on Fridays, during Navaratri and on Pournami, before an image or the Sri Chakra of the Goddess.
सौन्दर्यलहरी പാരായണ വിധി
Bathe and sit facing east or north before an image or Sri Chakra of the Divine Mother. Light a lamp and offer kumkum and red flowers, which are dear to Her. Recite the verses slowly and with devotion — the whole hymn takes about 30–40 minutes; a single verse may also be taken up with its yantra for a specific purpose under a guru’s guidance. Begin with a prayer to Shankaracharya and the Mother, and close by offering the recitation at Her feet.
പതിവായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ
ഇവയും വായിക്കൂ
ॐ
പൂർണ सौन्दर्यलहरी ശ്ലോകം-ശ്ലോകം അർഥസഹിതം വായിക്കൂ, അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ പവിത്ര പാഠങ്ങൾ കാണൂ