ਸੁਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ ਭੁਜਙ੍ਗਮ੍
सुब्रह्मण्य भुजङ्गम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Composed by Adi Shankaracharya at Tiruchendur · Adi Shankaracharya · Classical (Shankaracharya, c. 8th century, by tradition)
By tradition Adi Shankaracharya composed the Subramanya Bhujangam at the seashore shrine of Tiruchendur. Meditating upon Lord Subrahmanya, he became aware of a self-luminous six-faced light shining within his heart, and the verses flowed from his lips extempore in the Bhujanga metre — it is said he then beheld Adishesha himself worshipping the Lord, and adopted that serpentine metre. The hymn opens, remarkably, with the great Acharya’s own confession of humility before the Lord.
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
It is told that this hymn, sung at Tiruchendur by Shankaracharya, has the power of Murugan’s own vel — that one who recites it with faith is shielded from poison, disease and fear, the Lord standing guard as the divine commander of the gods.
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਸਦਾ ਬਾਲਰੂਪਾऽਪਿ ਵਿਘ੍ਨਾਦ੍ਰਿਹਨ੍ਤ੍ਰੀ ਮਹਾਦਨ੍ਤਿਵਕ੍ਤ੍ਰਾऽਪਿ ਪਞ੍ਚਾਸ੍ਯਮਾਨ੍ਯਾ । ਵਿਧੀਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਮृਗ੍ਯਾ ਗਣੇਸ਼ਾਭਿਧਾ ਮੇ ਵਿਧਤ੍ਤਾਂ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਕਾऽਪਿ ਕਲ੍ਯਾਣਮੂਰ੍ਤਿਃ ॥ ੧॥ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਚਾਰ੍ਥਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਪਦ੍ਯਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਗਦ੍ਯਮ੍ । ਚਿਦੇਕਾ षਡਾਸ੍ਯਾ ਹृਦਿ ਦ੍ਯੋਤਤੇ ਮੇ ਮੁਖਾਨ੍ਨਿਃਸਰਨ੍ਤੇ ਗਿਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ॥ ੨॥ ਮਯੂਰਾਧਿਰੂਢਂ ਮਹਾਵਾਕ੍ਯਗੂਢਂ ਮਨੋਹਾਰਿਦੇਹਂ ਮਹਚ੍ਚਿਤ੍ਤਗੇਹਮ੍ । ਮਹੀਦੇਵਦੇਵਂ ਮਹਾਵੇਦਭਾਵਂ ਮਹਾਦੇਵਬਾਲਂ ਭਜੇ ਲੋਕਪਾਲਮ੍ ॥ ੩॥ ਯਦਾ ਸਨ੍ਨਿਧਾਨਂ ਗਤਾ ਮਾਨਵਾ ਮੇ ਭਵਾਮ੍ਭੋਧਿਪਾਰਂ ਗਤਾਸ੍ਤੇ ਤਦੈਵ । ਇਤਿ ਵ੍ਯਞ੍ਜਯਨ੍ਸਿਨ੍ਧੁਤੀਰੇ ਯ ਆਸ੍ਤੇ ਤਮੀਡੇ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਰਾਸ਼ਕ੍ਤਿਪੁਤ੍ਰਮ੍ ॥ ੪॥ ਯਥਾਬ੍ਧੇਸ੍ਤਰਙ੍ਗਾ ਲਯਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੁਙ੍ਗਾ- ਸ੍ਤਥੈਵਾਪਦਃ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ਸੇਵਤਾਂ ਮੇ । ਇਤੀਵੋਰ੍ਮਿਪਙ੍ਕ੍ਤੀਰ੍ਨृਣਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਂ ਸਦਾ ਭਾਵਯੇ ਹृਤ੍ਸਰੋਜੇ ਗੁਹਂ ਤਮ੍ ॥ ੫॥ ਗਿਰੌ ਮਨ੍ਨਿਵਾਸੇ ਨਰਾ ਯੇऽਧਿਰੂਢਾ- ਸ੍ਤਦਾ ਪਰ੍ਵਤੇ ਰਾਜਤੇ ਤੇऽਧਿਰੂਢਾਃ । ਇਤੀਵ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਗਨ੍ਧਸ਼ੈਲਾਧਿਰੂਢਃ ਸ ਦੇਵੋ ਮੁਦੇ ਮੇ ਸਦਾ षਣ੍ਮੁਖੋऽਸ੍ਤੁ ॥ ੬॥ ਮਹਾਮ੍ਭੋਧਿਤੀਰੇ ਮਹਾਪਾਪਚੋਰੇ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਨੁਕੂਲੇ ਸੁਗਨ੍ਧਾਖ੍ਯਸ਼ੈਲੇ । ਗੁਹਾਯਾਂ ਵਸਨ੍ਤਂ ਸ੍ਵਭਾਸਾ ਲਸਨ੍ਤਂ ਜਨਾਰ੍ਤਿਂ ਹਰਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਯਾਮੋ ਗੁਹਂ ਤਮ੍ ॥ ੭॥ ਲਸਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਣਗੇਹੇ ਨृਣਾਂ ਕਾਮਦੋਹੇ ਸੁਮਸ੍ਤੋਮਸਞ੍ਛਨ੍ਨਮਾਣਿਕ੍ਯਮਞ੍ਚੇ । ਸਮੁਦ੍ਯਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਰ੍ਕਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਸਦਾ ਭਾਵਯੇ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਂ ਸੁਰੇਸ਼ਮ੍ ॥ ੮॥ ਰਣਦ੍ਧਂਸਕੇ ਮਞ੍ਜੁਲੇऽਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੋਣੇ ਮਨੋਹਾਰਿਲਾਵਣ੍ਯਪੀਯੂषਪੂਰ੍ਣੇ । ਮਨਃषਟ੍ਪਦੋ ਮੇ ਭਵਕ੍ਲੇਸ਼ਤਪ੍ਤਃ ਸਦਾ ਮੋਦਤਾਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦ ਤੇ ਪਾਦਪਦ੍ਮੇ ॥ ੯॥ ਸੁਵਰ੍ਣਾਭਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬਰੈਰ੍ਭਾਸਮਾਨਾਂ ਕ੍ਵਣਤ੍ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਮੇਖਲਾਸ਼ੋਭਮਾਨਾਮ੍ । ਲਸਦ੍ਧੇਮਪਟ੍ਟੇਨ ਵਿਦ੍ਯੋਤਮਾਨਾਂ ਕਟਿਂ ਭਾਵਯੇ ਸ੍ਕਨ੍ਦ ਤੇ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਾਮ੍ ॥ ੧੦ ॥ ਪੁਲਿਨ੍ਦੇਸ਼ਕਨ੍ਯਾਘਨਾਭੋਗਤੁਙ੍ਗ- ਸ੍ਤਨਾਲਿਙ੍ਗਨਾਸਕ੍ਤਕਾਸ਼੍ਮੀਰਰਾਗਮ੍ । ਨਮਸ੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਤਾਰਕਾਰੇ ਤਵੋਰਃ ਸ੍ਵਭਕ੍ਤਾਵਨੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਾਨੁਰਾਗਮ੍ ॥ ੧੧॥ ਵਿਧੌ ਕॢਪ੍ਤਦਣ੍ਡਾਨ੍ ਸ੍ਵਲੀਲਾਧृਤਾਣ੍ਡਾ- ਨ੍ਨਿਰਸ੍ਤੇਭਸ਼ੁਣ੍ਡਾਨ੍ ਦ੍ਵਿषਤ੍ਕਾਲਦਣ੍ਡਾਨ੍ । ਹਤੇਨ੍ਦ੍ਰਾਰਿषਣ੍ਡਾਞ੍ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਾਣਸ਼ੌਣ੍ਡਾਨ੍ ਸਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚਣ੍ਡਾਨ੍ ਸ਼੍ਰਯੇ ਬਾਹੁਦਣ੍ਡਾਨ੍ ॥ ੧੨॥ ਸਦਾ ਸ਼ਾਰਦਾਃ षਣ੍ਮृਗਾਙ੍ਕਾ ਯਦਿ ਸ੍ਯੁਃ ਸਮੁਦ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ । ਸਦਾ ਪੂਰ੍ਣਬਿਮ੍ਬਾਃ ਕਲਙ੍ਕੈਸ਼੍ਚ ਹੀਨਾ- ਸ੍ਤਦਾ ਤ੍ਵਨ੍ਮੁਖਾਨਾਂ ਬ੍ਰੁਵੇ ਸ੍ਕਨ੍ਦ ਸਾਮ੍ਯਮ੍ ॥ ੧੩॥ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਮਨ੍ਦਹਾਸੈਃ ਸਹਂਸਾਨਿ ਚਞ੍ਚ- ਤ੍ਕਟਾਕ੍षਾਵਲੀਭृਙ੍ਗਸਙ੍ਘੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਨਿ । ਸੁਧਾਸ੍ਯਨ੍ਦਿਬਿਮ੍ਬਾਧਰਾਣੀਸ਼ਸੂਨੋ ਤਵਾਲੋਕਯੇ षਣ੍ਮੁਖਾਮ੍ਭੋਰੁਹਾਣਿ ॥ ੧੪॥ ਵਿਸ਼ਾਲੇषੁ ਕਰ੍ਣਾਨ੍ਤਦੀਰ੍ਘੇष੍ਵਜਸ੍ਰਂ ਦਯਾਸ੍ਯਨ੍ਦਿषੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਵੀਕ੍षਣੇषੁ । ਮਯੀषਤ੍ਕਟਾਕ੍षਃ ਸਕृਤ੍ਪਾਤਿਤਸ਼੍ਚੇ- ਦ੍ਭਵੇਤ੍ਤੇ ਦਯਾਸ਼ੀਲ ਕਾ ਨਾਮ ਹਾਨਿਃ ॥ ੧੫॥ ਸੁਤਾਙ੍ਗੋਦ੍ਭਵੋ ਮੇऽਸਿ ਜੀਵੇਤਿ षਡ੍ਧਾ ਜਪਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਮੀਸ਼ੋ ਮੁਦਾ ਜਿਘ੍ਰਤੇ ਯਾਨ੍ । ਜਗਦ੍ਭਾਰਭृਦ੍ਭ੍ਯੋ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਤੇਭ੍ਯਃ ਕਿਰੀਟੋਜ੍ਜ੍ਵਲੇਭ੍ਯੋ ਨਮੋ ਮਸ੍ਤਕੇਭ੍ਯਃ ॥ ੧੬॥ ਸ੍ਫੁਰਦ੍ਰਤ੍ਨਕੇਯੂਰਹਾਰਾਭਿਰਾਮ- ਸ਼੍ਚਲਤ੍ਕੁਣ੍ਡਲਸ਼੍ਰੀਲਸਦ੍ਗਣ੍ਡਭਾਗਃ । ਕਟੌ ਪੀਤਵਾਸਾਃ ਕਰੇ ਚਾਰੁਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਨ੍ਮਮਾਸ੍ਤਾਂ ਪੁਰਾਰੇਸ੍ਤਨੂਜਃ ॥ ੧੭॥ ਇਹਾਯਾਹਿ ਵਤ੍ਸੇਤਿ ਹਸ੍ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯਾ- ਹ੍ਵਯਤ੍ਯਾਦਰਾਚ੍ਛਙ੍ਕਰੇ ਮਾਤੁਰਙ੍ਕਾਤ੍ । ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯ ਤਾਤਂ ਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਂ ਕੁਮਾਰਂ ਹਰਾਸ਼੍ਲਿष੍ਟਗਾਤ੍ਰਂ ਭਜੇ ਬਾਲਮੂਰ੍ਤਿਮ੍ ॥ ੧੮॥ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ਸੂਨੋ ਗੁਹ ਸ੍ਕਨ੍ਦ ਸੇਨਾ- ਪਤੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪਾਣੇ ਮਯੂਰਾਧਿਰੂਢ । ਪੁਲਿਨ੍ਦਾਤ੍ਮਜਾਕਾਨ੍ਤ ਭਕ੍ਤਾਰ੍ਤਿਹਾਰਿਨ੍ ਪ੍ਰਭੋ ਤਾਰਕਾਰੇ ਸਦਾ ਰਕ੍ष ਮਾਂ ਤ੍ਵਮ੍ ॥ ੧੯ ॥ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਨष੍ਟਸਂਜ੍ਞੇ ਵਿਚੇष੍ਟੇ ਕਫੋਦ੍ਗਾਰਿਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਭਯੋਤ੍ਕਮ੍ਪਿਗਾਤ੍ਰੇ । ਪ੍ਰਯਾਣੋਨ੍ਮੁਖੇ ਮਯ੍ਯਨਾਥੇ ਤਦਾਨੀਂ ਦ੍ਰੁਤਂ ਮੇ ਦਯਾਲੋ ਭਵਾਗ੍ਰੇ ਗੁਹ ਤ੍ਵਮ੍ ॥ ੨੦॥ ਕृਤਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਦੂਤੇषੁ ਚਣ੍ਡੇषੁ ਕੋਪਾ- ਦ੍ਦਹ ਚ੍ਛਿਨ੍ਦ੍ਧਿ ਭਿਨ੍ਦ੍ਧੀਤਿ ਮਾਂ ਤਰ੍ਜਯਤ੍ਸੁ । ਮਯੂਰਂ ਸਮਾਰੁਹ੍ਯ ਮਾ ਭੈਰਿਤਿ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪਾਣਿਰ੍ਮਮਾਯਾਹਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍ ॥ ੨੧॥ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਾਸਕृਤ੍ਪਾਦਯੋਸ੍ਤੇ ਪਤਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਭੋ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੇऽਨੇਕਵਾਰਮ੍ । ਨ ਵਕ੍ਤੁਂ ਕ੍षਮੋऽਹਂ ਤਦਾਨੀਂ ਕृਪਾਬ੍ਧੇ ਨ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤਕਾਲੇ ਮਨਾਗਪ੍ਯੁਪੇਕ੍षਾ ॥ ੨੨॥ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਡਭੋਕ੍ਤਾ ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼ੂਰਨਾਮਾ ਹਤਸ੍ਤਾਰਕਃ ਸਿਂਹਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਦੈਤ੍ਯਃ । ਮਮਾਨ੍ਤਰ੍ਹृਦਿਸ੍ਥਂ ਮਨਃਕ੍ਲੇਸ਼ਮੇਕਂ ਨ ਹਂਸਿ ਪ੍ਰਭੋ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਯਾਮਿ ॥ ੨੩ ॥ ਅਹਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਦੁਃਖਭਾਰਾਵਸਨ੍ਨੋ ਭਵਾਨ੍ਦੀਨਬਨ੍ਧੁਸ੍ਤ੍ਵਦਨ੍ਯਂ ਨ ਯਾਚੇ । ਭਵਦ੍ਭਕ੍ਤਿਰੋਧਂ ਸਦਾ ਕॢਪ੍ਤਬਾਧਂ ਮਮਾਧਿਂ ਦ੍ਰੁਤਂ ਨਾਸ਼ਯੋਮਾਸੁਤ ਤ੍ਵਮ੍ ॥ ੨੪ ॥ ਅਪਸ੍ਮਾਰਕੁष੍ਠਕ੍षਯਾਰ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਮੇਹ- ਜ੍ਵਰੋਨ੍ਮਾਦਗੁਲ੍ਮਾਦਿਰੋਗਾ ਮਹਾਨ੍ਤਃ । ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਤ੍ਪਤ੍ਰਭੂਤਿਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਕ੍षਣਾਤ੍ਤਾਰਕਾਰੇ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੇ ॥ ੨੫॥ ਦृਸ਼ਿ ਸ੍ਕਨ੍ਦਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ੍ਕਨ੍ਦਕੀਰ੍ਤਿ- ਰ੍ਮੁਖੇ ਮੇ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਸਦਾ ਤਚ੍ਚਰਿਤ੍ਰਮ੍ । ਕਰੇ ਤਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਯਂ ਵਪੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭृਤ੍ਯਂ ਗੁਹੇ ਸਨ੍ਤੁ ਲੀਨਾ ਮਮਾਸ਼ੇषਭਾਵਾਃ ॥ ੨੬॥ ਮੁਨੀਨਾਮੁਤਾਹੋ ਨृਣਾਂ ਭਕ੍ਤਿਭਾਜਾ- ਮਭੀष੍ਟਪ੍ਰਦਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦੇਵਾਃ । ਨृਣਾਮਨ੍ਤ੍ਯਜਾਨਾਮਪਿ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਦਾਨੇ ਗੁਹਾਦ੍ਦੇਵਮਨ੍ਯਂ ਨ ਜਾਨੇ ਨ ਜਾਨੇ ॥ ੨੭॥ ਕਲਤ੍ਰਂ ਸੁਤਾ ਬਨ੍ਧੁਵਰ੍ਗਃ ਪਸ਼ੁਰ੍ਵਾ ਨਰੋ ਵਾਥ ਨਾਰਿ ਗृਹੇ ਯੇ ਮਦੀਯਾਃ । ਯਜਨ੍ਤੋ ਨਮਨ੍ਤਃ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤੋ ਭਵਨ੍ਤਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਕੁਮਾਰ ॥ ੨੮॥ ਮृਗਾਃ ਪਕ੍षਿਣੋ ਦਂਸ਼ਕਾ ਯੇ ਚ ਦੁष੍ਟਾ- ਸ੍ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਬਾਧਕਾ ਯੇ ਮਦਙ੍ਗੇ । ਭਵਚ੍ਛਕ੍ਤਿਤੀਕ੍ष੍ਣਾਗ੍ਰਭਿਨ੍ਨਾਃ ਸੁਦੂਰੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁ ਤੇ ਚੂਰ੍ਣਿਤਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ਼ੈਲ ॥ ੨੯॥ ਜਨਿਤ੍ਰੀ ਪਿਤਾ ਚ ਸ੍ਵਪੁਤ੍ਰਾਪਰਾਧਂ ਸਹੇਤੇ ਨ ਕਿਂ ਦੇਵਸੇਨਾਧਿਨਾਥ । ਅਹਂ ਚਾਤਿਬਾਲੋ ਭਵਾਨ੍ ਲੋਕਤਾਤਃ ਕ੍षਮਸ੍ਵਾਪਰਾਧਂ ਸਮਸ੍ਤਂ ਮਹੇਸ਼ ॥ ੩੦॥ ਨਮਃ ਕੇਕਿਨੇ ਸ਼ਕ੍ਤਯੇ ਚਾਪਿ ਤੁਭ੍ਯਂ ਨਮਸ਼੍ਛਾਗ ਤੁਭ੍ਯਂ ਨਮਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਯ । ਨਮਃ ਸਿਨ੍ਧਵੇ ਸਿਨ੍ਧੁਦੇਸ਼ਾਯ ਤੁਭ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਮੂਰ੍ਤੇ ਨਮਸ੍ਤੇ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ॥ ੩੧॥ ਜਯਾਨਨ੍ਦਭੂਮਞ੍ਜਯਾਪਾਰਧਾਮ- ਞ੍ਜਯਾਮੋਘਕੀਰ੍ਤੇ ਜਯਾਨਨ੍ਦਮੂਰ੍ਤੇ । ਜਯਾਨਨ੍ਦਸਿਨ੍ਧੋ ਜਯਾਸ਼ੇषਬਨ੍ਧੋ ਜਯ ਤ੍ਵਂ ਸਦਾ ਮੁਕ੍ਤਿਦਾਨੇਸ਼ਸੂਨੋ ॥ ੩੨॥ ਭੁਜਙ੍ਗਾਖ੍ਯਵृਤ੍ਤੇਨ ਕॢਪ੍ਤਂ ਸ੍ਤਵਂ ਯਃ ਪਠੇਦ੍ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੋ ਗੁਹਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ । ਸੁਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਕਲਤ੍ਰਂ ਧਨਂ ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁ- ਰ੍ਲਭੇਤ੍ਸ੍ਕਨ੍ਦਸਾਯੁਜ੍ਯਮਨ੍ਤੇ ਨਰਃ ਸਃ ॥ ੩੩॥ ॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਚ੍ਛਙ੍ਕਰਭਗਵਤਃ ਕृਤੌ
sadā bālarūpā'pi vighnādrihantrī mahādantivaktrā'pi pañcāsyamānyā | vidhīndrādimṛgyā gaṇeśābhidhā me vidhattāṃ śriyaṃ kā'pi kalyāṇamūrtiḥ || 1|| na jānāmi śabdaṃ na jānāmi cārthaṃ na jānāmi padyaṃ na jānāmi gadyam | cidekā ṣaḍāsyā hṛdi dyotate me mukhānniḥsarante giraścāpi citram || 2|| mayūrādhirūḍhaṃ mahāvākyagūḍhaṃ manohāridehaṃ mahaccittageham | mahīdevadevaṃ mahāvedabhāvaṃ mahādevabālaṃ bhaje lokapālam || 3|| yadā sannidhānaṃ gatā mānavā me bhavāmbhodhipāraṃ gatāste tadaiva | iti vyañjayansindhutīre ya āste tamīḍe pavitraṃ parāśaktiputram || 4|| yathābdhestaraṅgā layaṃ yānti tuṅgā- stathaivāpadaḥ sannidhau sevatāṃ me | itīvormipaṅktīrnṛṇāṃ darśayantaṃ sadā bhāvaye hṛtsaroje guhaṃ tam || 5|| girau mannivāse narā ye'dhirūḍhā- stadā parvate rājate te'dhirūḍhāḥ | itīva bruvangandhaśailādhirūḍhaḥ sa devo mude me sadā ṣaṇmukho'stu || 6|| mahāmbhodhitīre mahāpāpacore munīndrānukūle sugandhākhyaśaile | guhāyāṃ vasantaṃ svabhāsā lasantaṃ janārtiṃ harantaṃ śrayāmo guhaṃ tam || 7|| lasatsvarṇagehe nṛṇāṃ kāmadohe sumastomasañchannamāṇikyamañce | samudyatsahasrārkatulyaprakāśaṃ sadā bhāvaye kārtikeyaṃ sureśam || 8|| raṇaddhaṃsake mañjule'tyantaśoṇe manohārilāvaṇyapīyūṣapūrṇe | manaḥṣaṭpado me bhavakleśataptaḥ sadā modatāṃ skanda te pādapadme || 9|| suvarṇābhadivyāmbarairbhāsamānāṃ kvaṇatkiṅkiṇīmekhalāśobhamānām | lasaddhemapaṭṭena vidyotamānāṃ kaṭiṃ bhāvaye skanda te dīpyamānām || 10 || pulindeśakanyāghanābhogatuṅga- stanāliṅganāsaktakāśmīrarāgam | namasyāmyahaṃ tārakāre tavoraḥ svabhaktāvane sarvadā sānurāgam || 11|| vidhau kḷptadaṇḍān svalīlādhṛtāṇḍā- nnirastebhaśuṇḍān dviṣatkāladaṇḍān | hatendrāriṣaṇḍāñjagattrāṇaśauṇḍān sadā te pracaṇḍān śraye bāhudaṇḍān || 12|| sadā śāradāḥ ṣaṇmṛgāṅkā yadi syuḥ samudyanta eva sthitāścetsamantāt | sadā pūrṇabimbāḥ kalaṅkaiśca hīnā- stadā tvanmukhānāṃ bruve skanda sāmyam || 13|| sphuranmandahāsaiḥ sahaṃsāni cañca- tkaṭākṣāvalībhṛṅgasaṅghojjvalāni | sudhāsyandibimbādharāṇīśasūno tavālokaye ṣaṇmukhāmbhoruhāṇi || 14|| viśāleṣu karṇāntadīrgheṣvajasraṃ dayāsyandiṣu dvādaśasvīkṣaṇeṣu | mayīṣatkaṭākṣaḥ sakṛtpātitaśce- dbhavette dayāśīla kā nāma hāniḥ || 15|| sutāṅgodbhavo me'si jīveti ṣaḍdhā japanmantramīśo mudā jighrate yān | jagadbhārabhṛdbhyo jagannātha tebhyaḥ kirīṭojjvalebhyo namo mastakebhyaḥ || 16|| sphuradratnakeyūrahārābhirāma- ścalatkuṇḍalaśrīlasadgaṇḍabhāgaḥ | kaṭau pītavāsāḥ kare cāruśaktiḥ purastānmamāstāṃ purārestanūjaḥ || 17|| ihāyāhi vatseti hastānprasāryā- hvayatyādarācchaṅkare māturaṅkāt | samutpatya tātaṃ śrayantaṃ kumāraṃ harāśliṣṭagātraṃ bhaje bālamūrtim || 18|| kumāreśasūno guha skanda senā- pate śaktipāṇe mayūrādhirūḍha | pulindātmajākānta bhaktārtihārin prabho tārakāre sadā rakṣa māṃ tvam || 19 || praśāntendriye naṣṭasaṃjñe viceṣṭe kaphodgārivaktre bhayotkampigātre | prayāṇonmukhe mayyanāthe tadānīṃ drutaṃ me dayālo bhavāgre guha tvam || 20|| kṛtāntasya dūteṣu caṇḍeṣu kopā- ddaha cchinddhi bhinddhīti māṃ tarjayatsu | mayūraṃ samāruhya mā bhairiti tvaṃ puraḥ śaktipāṇirmamāyāhi śīghram || 21|| praṇamyāsakṛtpādayoste patitvā prasādya prabho prārthaye'nekavāram | na vaktuṃ kṣamo'haṃ tadānīṃ kṛpābdhe na kāryāntakāle manāgapyupekṣā || 22|| sahasrāṇḍabhoktā tvayā śūranāmā hatastārakaḥ siṃhavaktraśca daityaḥ | mamāntarhṛdisthaṃ manaḥkleśamekaṃ na haṃsi prabho kiṃ karomi kva yāmi || 23 || ahaṃ sarvadā duḥkhabhārāvasanno bhavāndīnabandhustvadanyaṃ na yāce | bhavadbhaktirodhaṃ sadā kḷptabādhaṃ mamādhiṃ drutaṃ nāśayomāsuta tvam || 24 || apasmārakuṣṭhakṣayārśaḥ prameha- jvaronmādagulmādirogā mahāntaḥ | piśācāśca sarve bhavatpatrabhūtiṃ vilokya kṣaṇāttārakāre dravante || 25|| dṛśi skandamūrtiḥ śrutau skandakīrti- rmukhe me pavitraṃ sadā taccaritram | kare tasya kṛtyaṃ vapustasya bhṛtyaṃ guhe santu līnā mamāśeṣabhāvāḥ || 26|| munīnāmutāho nṛṇāṃ bhaktibhājā- mabhīṣṭapradāḥ santi sarvatra devāḥ | nṛṇāmantyajānāmapi svārthadāne guhāddevamanyaṃ na jāne na jāne || 27|| kalatraṃ sutā bandhuvargaḥ paśurvā naro vātha nāri gṛhe ye madīyāḥ | yajanto namantaḥ stuvanto bhavantaṃ smarantaśca te santu sarve kumāra || 28|| mṛgāḥ pakṣiṇo daṃśakā ye ca duṣṭā- stathā vyādhayo bādhakā ye madaṅge | bhavacchaktitīkṣṇāgrabhinnāḥ sudūre vinaśyantu te cūrṇitakrauñcaśaila || 29|| janitrī pitā ca svaputrāparādhaṃ sahete na kiṃ devasenādhinātha | ahaṃ cātibālo bhavān lokatātaḥ kṣamasvāparādhaṃ samastaṃ maheśa || 30|| namaḥ kekine śaktaye cāpi tubhyaṃ namaśchāga tubhyaṃ namaḥ kukkuṭāya | namaḥ sindhave sindhudeśāya tubhyaṃ punaḥ skandamūrte namaste namo'stu || 31|| jayānandabhūmañjayāpāradhāma- ñjayāmoghakīrte jayānandamūrte | jayānandasindho jayāśeṣabandho jaya tvaṃ sadā muktidāneśasūno || 32|| bhujaṅgākhyavṛttena kḷptaṃ stavaṃ yaḥ paṭhedbhaktiyukto guhaṃ sampraṇamya | suputrānkalatraṃ dhanaṃ dīrghamāyu- rlabhetskandasāyujyamante naraḥ saḥ || 33|| || iti śrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau
ਅਰਥ:सुब्रह्मण्य भुजङ्गम् भगवान सुब्रह्मण्य (मुरुगन्, कार्तिकेय, षण्मुख) की प्रसिद्ध स्तुति है, जिसे आदि शंकराचार्य ने तिरुचेन्दूर में रचा। परम्परा अनुसार भगवान का ध्यान करते हुए शंकराचार्य को अपने हृदय में स्वयंप्रकाश षट्मुख ज्योति का अनुभव हुआ, और भुजङ्ग (सर्प जैसी लहरदार) छंद में श्लोक स्वतः उनके मुख से प्रवाहित हुए — कहा जाता है कि यह स्वयं आदिशेष को भगवान की उपासना करते देख प्रेरित हुआ। यह गणेश-वंदना व आचार्य की विनम्रता के प्रसिद्ध श्लोक ("मैं न शब्द जानता, न अर्थ, न पद्य, न गद्य…") से आरंभ होकर मुरुगन के सौंदर्य, उनके वेल (शूल) व मयूर, उनकी करुणा व चरणों की स्तुति करता है — और शरणागति की प्रार्थना से समाप्त होता है। यह दक्षिण भारत के सर्वाधिक प्रिय मुरुगन-स्तोत्रों में से एक है, जो आरोग्य, रक्षा व भय-रोग निवारण देने वाला माना जाता है।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
सुब्रह्मण्य भुजङ्गम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
A supremely loved hymn to Lord Murugan (Subrahmanya) by Adi Shankaracharya — its recitation is held to bring the Lord’s grace, courage and protection.
Traditionally recited for health and the removal of disease, fear and the troubles of poison and affliction — Murugan, the divine commander, wards off all harm.
Cultivates devotion and surrender, ending as a heartfelt plea for refuge at the Lord’s feet.
Especially powerful on Skanda Shashti, on Tuesdays and Krittika nakshatra days, and in the six sacred abodes (Arupadai Veedu) of Murugan.
A melodious Bhujanga-metre hymn, beloved across Tamil Nadu and South India, suitable for daily recitation.
सुब्रह्मण्य भुजङ्गम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
Bathe and sit facing east before an image of Lord Murugan (Subrahmanya) with His vel. Light a lamp and recite the verses slowly and with devotion, feeling each as a plea to the six-faced Lord. It is especially recited during Skanda Shashti and at Murugan’s shrines. Conclude with a prayer for His refuge and protection.
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ सुब्रह्मण्य भुजङ्गम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ