षण्मुख भुजङ्गम्
उत्पत्ति और कथा
Traditional (Sringeri lineage) · Sringeri Acharya · Medieval
The Shanmukha Bhujangam is traditionally ascribed to Sringeri Acharya. A hymn to Shanmukha — the six-faced Lord Murugan (Subrahmanya, Kartikeya) — in the undulating Bhujanga ("serpent") metre, adoring the divine commander of the gods and bestower of wisdom and protection.
✦ शास्त्रों में वर्णित
It is said that to recite the Shanmukha Bhujangam with a sincere and devoted heart is to draw near to the grace of the Lord, who never forsakes those who lovingly call upon Him.
मंत्र
किसी भी पंक्ति या ▶ बटन पर टैप कर सुनें
श्रीजगद्गुरु शृङ्गेरी श्रीचन्द्रशेखरभारतीस्वामि अनुगृहीता ह्रिया लक्ष्म्या वल्या सुरपृतनयाऽऽलिङ्गिततनुः मयूरारूढोऽयं शिववदनपङ्केरुहरविः । षडास्यो भक्तानामचलहृदि वासं प्रतनवा इतीमां बुद्धिं द्रागचलनिलयः सञ्जनयति ॥ १॥ स्मितन्यक्कृतेन्दुप्रभाकुन्दपुष्पं सिताभ्रागरुप्रष्ठगन्धानुलिप्तम् । श्रिताशेषलोकेष्टदानामरद्रुं सदा षण्मुखं भावये हृत्सरोजे ॥ २॥ शरीरेन्द्रियादावहम्भावजातान् षडूर्मीर्विकारांश्च शत्रून्निहन्तुम् । नतानां दधे यस्तमास्याब्जषट्कं सदा षण्मुखं भावये हृत्सरोजे ॥ ३॥ अपर्णाख्यवल्लीसमाश्लेषयोगात् पुरा स्थाणुतो योऽजनिष्टामरार्थम् । विशाखं नगे वल्लिकालिङ्गितं तं सदा षण्मुखं भावये हृत्सरोजे ॥ ४॥ गुकारेण वाच्यं तमो बाह्यमन्तः स्वदेहाभया ज्ञानदानेन हन्ति । य एनं गुहं वेदशीर्षैकमेयं सदा षण्मुखं भावये हृत्सरोजे ॥ ५॥ यतः कर्ममार्गो भुवि ख्यापितस्तं स्वनृत्ये निमित्तस्य हेतुं विदित्वा । वहत्यादरान्मेघनादानुलासी सदा षण्मुखं भावये हृत्सरोजे ॥ ६॥ कृपावारिराशिर्नृणामास्तिकत्वं दृढं कर्तुमद्यापि यः कुक्कुटादीन् । भृशं पाचितान्जीवयन् राजते तं सदा षण्मुखं भावये हृत्सरोजे ॥ ७॥ भुजङ्गप्रयातेन वृत्तेन क्लृप्तां स्तुतिं षण्मुखस्यादराद्ये पठन्ति । सुपुत्रायुरारोग्यसम्पद्विशिष्टान् करोत्येव तान् षण्मुखः सद्विदग्र्यान् ॥ ८॥ इति श्रीजगद्रुरु श्रीशृङ्गेरीपीठाधिप श्रीचन्द्रशेखरभारती श्रीपादैः विरचिता षण्मुखभुजङ्गस्तुतिः समाप्ता ।
śrījagadguru śṛṅgerī śrīcandraśekharabhāratīsvāmi anugṛhītā hriyā lakṣmyā valyā surapṛtanayā''liṅgitatanuḥ mayūrārūḍho'yaṃ śivavadanapaṅkeruharaviḥ | ṣaḍāsyo bhaktānāmacalahṛdi vāsaṃ pratanavā itīmāṃ buddhiṃ drāgacalanilayaḥ sañjanayati || 1|| smitanyakkṛtenduprabhākundapuṣpaṃ sitābhrāgarupraṣṭhagandhānuliptam | śritāśeṣalokeṣṭadānāmaradruṃ sadā ṣaṇmukhaṃ bhāvaye hṛtsaroje || 2|| śarīrendriyādāvahambhāvajātān ṣaḍūrmīrvikārāṃśca śatrūnnihantum | natānāṃ dadhe yastamāsyābjaṣaṭkaṃ sadā ṣaṇmukhaṃ bhāvaye hṛtsaroje || 3|| aparṇākhyavallīsamāśleṣayogāt purā sthāṇuto yo'janiṣṭāmarārtham | viśākhaṃ nage vallikāliṅgitaṃ taṃ sadā ṣaṇmukhaṃ bhāvaye hṛtsaroje || 4|| gukāreṇa vācyaṃ tamo bāhyamantaḥ svadehābhayā jñānadānena hanti | ya enaṃ guhaṃ vedaśīrṣaikameyaṃ sadā ṣaṇmukhaṃ bhāvaye hṛtsaroje || 5|| yataḥ karmamārgo bhuvi khyāpitastaṃ svanṛtye nimittasya hetuṃ viditvā | vahatyādarānmeghanādānulāsī sadā ṣaṇmukhaṃ bhāvaye hṛtsaroje || 6|| kṛpāvārirāśirnṛṇāmāstikatvaṃ dṛḍhaṃ kartumadyāpi yaḥ kukkuṭādīn | bhṛśaṃ pācitānjīvayan rājate taṃ sadā ṣaṇmukhaṃ bhāvaye hṛtsaroje || 7|| bhujaṅgaprayātena vṛttena klṛptāṃ stutiṃ ṣaṇmukhasyādarādye paṭhanti | suputrāyurārogyasampadviśiṣṭān karotyeva tān ṣaṇmukhaḥ sadvidagryān || 8|| iti śrījagadruru śrīśṛṅgerīpīṭhādhipa śrīcandraśekharabhāratī śrīpādaiḥ viracitā ṣaṇmukhabhujaṅgastutiḥ samāptā |
अर्थ:षण्मुख — छह-मुख भगवान मुरुगन (सुब्रह्मण्य, कार्तिकेय) — की भुजङ्ग (सर्प) छंद में रचित स्तुति, जो देवसेनापति व ज्ञान-रक्षा-दाता को वंदन करती है।
षण्मुख भुजङ्गम् पाठ के लाभ
Recitation of the Shanmukha Bhujangam is held to bring the grace, blessings and protection of the Lord.
Cultivates devotion, calms the mind and steadies the heart in the Lord’s remembrance.
Most auspicious on Tuesdays and Krittika, and during Skanda Shashti and Krittika.
A short, melodious hymn that anyone can learn and recite daily with faith.
षण्मुख भुजङ्गम् जप विधि
Bathe and sit facing east before an image of the deity. Light a lamp and recite the Shanmukha Bhujangam slowly and with devotion. It may be chanted daily, or especially during Skanda Shashti and Krittika. Conclude with a prayer for grace and protection.